Politiek-digitaal.nl, 25 september 2004
Roep om privacy vertraagt elektronische terreurbestrijding
Invoering van de identificatieplicht, biometrische kenmerken in
paspoorten, vergaande uitwisseling van passagiersgegevens, opslag van
internetverkeer: de gewraakte ‘Big Brother-samenleving’ komt met rasse
schreden dichterbij.
Door Steven de Jong
Nieuw is het Amerikaanse idee voor
computerchips in paspoorten: VS-douane zou hiermee op twintig meter
afstand, zonder dat de burger het merkt, een massa aan informatie kunnen
uitlezen. Vanuit de samenleving en het Europees Parlement komt steeds
meer verzet. De roep om een veiliger samenleving lijkt meer en meer
plaats te maken voor het pleidooi om behoud van privacy en bescherming
van burgerrechten.
In de ‘oorlog tegen het terrorisme’ wordt
dankbaar gebruik gemaakt van de voortschrijdende techniek op het gebied
van elektronische identificatie en surveillance. Vooral de Verenigde
Staten zien de toepassing ervan liever gisteren dan morgen, maar
stuitten, naar eigen zeggen, op een cultuurverschil. "In Amerika wordt
een terroristische actie als oorlogsdaad beschouwd, in Europa als
criminele handeling", zo beweert de Amerikaanse minister van
Binnenlandse Veiligheid Tom Ridge.
Paspoort met biometrische kenmerken
De
Verenigde Staten stellen steeds strengere eisen aan grenscontroles.
Vanaf 26 oktober 2005 mogen bijvoorbeeld alleen buitenlanders in bezit
van een paspoort met biometrische kenmerken, zonder een visum de VS
inreizen. Minister De Graaf van Bestuurlijke Vernieuwing gaf eind
augustus het startsein voor de proef '2B or not 2B'. Een experiment met
nieuwe paspoorten die voorzien zijn van gelaatsscan en vingerafdruk. De
invoering zal min of meer samenvallen met de Wet op de uitgebreide
identificatieplicht die op 1 januari 2005 van kracht wordt. De Europese
Unie zit Nederland op de hielen.
Gegevens luchtpassagiers
Gevoeliger
in Europa ligt het zogeheten Passenger Name Record-systeem waarbij
luchtvaartmaatschappijen worden verplicht tal van gegevens van hun
passagiers zoals emailadres, creditcardnummer, maar ook specifieke
maaltijdwensen aan de douane over te dragen. Het Europees Parlement
tekende daar eerder dit jaar bezwaar tegen aan, wat tot een conflict met
de Europese Commissie leidde die hierover een verdrag met de VS had
afgesloten.
Computerchips in paspoorten
Nog geen
maand na het startsein van de proef '2B or not 2B', doet al een volgend
technisch snufje zijn opwachting: computerchips in paspoorten. Chips die
een massa aan informatie kunnen bevatten, waardoor het voor een
overheid veel makkelijker wordt om terroristen of activisten te volgen
en te controleren. Pikant detail; de VS-douane zou de chips kunnen
aflezen op twintig meter afstand, zonder dat de burger het merkt.
Pleidooien voor bescherming privacy
De
ontwikkeling en invoering van technische middelen om burgers te
controleren gaan niet zonder slag of stoot. De privacybeweging en
sommige politieke partijen staan er sceptisch tegenover. De
Socialistische Partij (SP) zei eerder dat de voornaamste reden voor
invoering van het nieuwe paspoort is dat de VS dreigen een visumplicht
voor Europeanen in te voeren als die niet digitaal en biometrisch is.
SP-europarlementslid
Meijer meent dat de technieken het probleem niet oplossen, maar alleen
burgers en staten op kosten jagen. De Europese Commissie wil hij om
opheldering vragen. Ook tegen de identificatieplicht an sich wordt fel
geageerd, vooral door de Landelijke Campagne Tegen de
Identificatieplicht. De stichting vindt het ongepast "dat burgers
vrijheden in moeten leveren voor een schijnveiligheid ten bate van
politici die per se iets aan veiligheid moeten doen". Ook Bits of
Freedom (BOF), een onafhankelijke stichting die opkomt voor digitale
burgerrechten, verwerpt het argument 'Niks te verbergen, niks te
vrezen'.
Het Amerikaanse idee om na biometrische paspoorten nu
ook paspoorten van chips te voorzien, gaat PvdA-Europarlementariër Edith
Mastenbroek een brug te ver. "Dit gaat ongelooflijk ver. Via zo'n chip
zou je burgers door het hele land kunnen volgen", zo zei ze tegen het
ANP. "De VS hebben duidelijk een andere definitie van privacy dan
Europa. Ik vrees dat de spanning de komende jaren alleen maar groter
wordt". Mastenbroek staat niet alleen. De voorzitter van een Europese
adviesgroep voor privacybeschermers, de Duitster Peter Schaar, zei in
het Europees Parlement dat de computerchips de Europese privacydiensten
"grote kopzorgen" bezorgen. Het kunnen aflezen van paspoortgegevens op
twintig meter afstand, zonder dat de burger het merkt, kwalificeerde hij
als "een serieus probleem". Mastenbroek wil dat er hooguit een passieve
chip in de paspoorten komt, "eentje die niet op afstand te controleren
is". De gegevens mogen van Mastenbroek niet in een database komen.
Cultuurverschil: ‘terroristische actie versus criminele handeling’
Eerder
deze maand zei de Amerikaanse minister Tom Ridge van Binnenlandse
Veiligheid op een internationaal congres dat de VS en de EU niet
wezenlijk verschillen in hun maatregelen tegen terrorisme. "Er is zeker
geen sprake van onenigheid, Soms zijn er verschillende opvattingen", zo
beweerde hij. Ridge ziet het meer als een cultuurverschil: "In Amerika
wordt een terroristische actie als oorlogsdaad beschouwd, in Europa als
criminele handeling."
Cultuurverschil of niet, duidelijk is dat
de spanningsboog op het gebied van veiligheidsmaatregelen en inperking
van burgerrechten de komende jaren alleen maar strakker getrokken wordt.
Buro Jansen & Jansen, een onderzoeksbureau dat politie en
inlichtingendiensten kritisch volgt, meldde dat er vergaande proeven met
cameratoezicht in alle stilte worden uitgevoerd. Het bureau geeft als
voorbeeld de experimenten om mensen met een camera uit een menigte te
plukken en te volgen. Het gaat hierbij om het toepassen van
'intelligentie' in camera's, waarbij zelfs verdachte gedragingen en
agressie gedetecteerd kunnen worden. De proeven zijn vooralsnog niet
succesvol gebleken.
Opslag internetverkeer
Iets wat
al wel wortel heeft geschoten in bestuurlijke kringen is de opslag van
het internetverkeer van Europese burgers en bedrijven. Op 28 april werd
een Europees voorstel openbaar dat internetproviders verplicht
verkeersgegevens op te slaan en enige tijd te bewaren.
Brancheorganisatie NLIP ziet het belang van criminaliteitsverspreiding
in, maar is van mening dat het een onevenredige zware inbreuk op de
privacy van internetters maakt.
De roep om een veiliger
samenleving lijkt dus steeds meer plaats te moeten maken voor het behoud
van burgerrechten en privacy. De techniek is niet meer de beperkende
factor.
Politiek-digitaal.nl, 7 september 2004
Poetin woedend om internationale kritiek gijzelingsdrama Beslan
De bloedige ontknoping van het gijzelingsdrama in Beslan in
Noord-Ossetië plaatst Moskou in een lastig parket. Na minister Bot
vraagt nu ook de Franse regering om openheid van zaken.
Door Steven de Jong
President Poetin wuift alle kritiek
van de hand en stelt dat internationale terroristen een totale oorlog
tegen Rusland hebben afgekondigd. Hij is woedend over de bewering van
Westerse en Russische media, dat de oorlog in de opstandige
Kaukasus-republiek Tsjetsjenië ten grondslag zou liggen aan het
gijzeldrama. De Russische president is niet van plan een openbaar
onderzoek te laten doen naar de terreurdaad: "Dat zal alleen maar leiden
tot een politieke show."
Binnen één week tijd is Rusland
getroffen door twee grote terreurdaden. 24 augustus crashte ten zuiden
van Moskou een Toepalev-134. Aan boord waren 34 passagiers en 8
bemanningsleden. Op hetzelfde moment crashte in het zuiden van het land
een Toepolev-154, dat 52 mensen vervoerde. Precies een week later
bestormen Tsjetsjeense terroristen een schoolcomplex in Noord-Ossetië,
een bijna-buurland van het afvallige Tsjetsjenië. Een republiek die al
jaren voor onafhankelijkheid strijdt. In de school bevinden zich
honderden kinderen, leraren en ouders.
De terroristen eisen
terugtrekking van de Russische troepen uit Tsjetsjenië en vrijlating van
hun gevangen kameraden. Na de bloedige ontknoping van het gijzeldrama
loopt het dodenaantal op tot meer dan vierhonderd. De woede over het
onvermogen van de autoriteiten om orde te scheppen in de chaos is groot.
Officiële vertegenwoordigers van de overheid worden uitgescholden en
beschimpt. De kritiek concentreert zich nu op de Russische president
Vladimir Poetin. De president sluit na het gijzelingsdrama iedere
dialoog met de Tsjetsjeense separatistische rebellen uit. Dat heeft hij
maandagavond gezegd op een persconferentie met buitenlandse
journalisten, aldus de Britse krant The Guardian. Tegenover buitenlandse
journalisten uitte hij zijn boosheid over het in verband brengen van
zijn Tsjetsjenië-beleid met de gijzeling. Hij zei dat hij niet met
kindermoordenaars wenst te praten en daagde het Westen uit Osama bin
Laden in Brussel of het Witte Huis uit te nodigen.
Autoriteiten verloren regie tijdens gijzeling
Anders
dan de bestorming van het Moskouse theater in oktober 2002, waar
eveneens honderden mensen gegijzeld werden en de dood vonden, lijkt het
erop dat de autoriteiten de regie bij het binnenstormen van de school in
Beslan volledig kwijt waren. De bestorming was niet gepland door de
autoriteiten, maar zou geprovoceerd zijn door gewapende burgermilities
die zijn gaan schieten. Daarop opende een gijzelnemer het vuur op
hulpverleners en zagen de commando’s zich genoodzaakt om de bestorming
in te zetten, zo meldt de Russische krant Gazeta. Volgens de krant
ontbraken ten onrechte de leiding van de veiligheidsdiensten van
Noord-Ossetië en de hoogste bonzen van de Russische regering. Een
Tsjetsjenië-analist zei dat de FSB (de Russische veiligheidsdienst) nog
steeds volgens het Sovjet-systeem opereert.
De Süddeutsche
Zeitung meldt dat Poetin ten tijde van het gijzeldrama bereid was de
terroristen een vrijgeleide te geven. Dat heeft de woordvoerder van de
Noord-Ossetische president Dzasochov tegen de krant gezegd. Volgens de
zegsman werd onderhandelen echter onmogelijk door de chaotische
bestorming van de school.
De zegsman stelt dat niet alle
explosieven die de terroristen in het schoolgebouw hadden aangebracht
zijn ontploft. "Anders had niemand het overleefd en waren ook
nabijgelegen woningen de lucht in gegaan." Twee jaar geleden, toen in
Moskou een soortgelijke situatie plaatsvond, gebruikten de
commandotroepen gifgas om te voorkomen dat vrouwelijke gijzelnemers, die
zich hadden omhangen met explosieven, hun bommen tot ontploffing konden
brengen.
Achteraf bleek dat de inzet van gas, een uiterst
schadelijke substantie gebaseerd op fentanyl, de doodsoorzaak was van
het overlijden van zeker tweehonderd mensen. De internationale kritiek
die daarop volgde heeft naar alle waarschijnlijkheid de autoriteiten
weerhouden om het gewraakte middel weer in te zetten. Ook de
aanwezigheid van vele kinderen kan een rol gespeeld hebben bij het niet
inzetten van ‘verdovend’ gas. Door hun geringe lichaamsgewicht zouden
zij eerder fatale dan verdovende gevolgen ondervinden, terwijl het juist
de bedoeling is gijzelnemers tijdelijk uit te schakelen.
Veiligheidsmaatregelen op scholen en hervorming inlichtingendiensten
Russische
autoriteiten hebben alle staatsscholen opgedragen de veiligheid aan te
scherpen. Daartoe zijn richtlijnen verspreid. Dat heeft het ministerie
van Onderwijs maandag meegedeeld. Het ministerie van Binnenlandse Zaken
gaat docenten en leerlingen informatie verstrekken over hoe te handelen
tijdens een terreuraanval. Een woordvoerder van het ministerie van
Onderwijs zei evenwel dat dergelijke stappen nooit kunnen voorkomen wat
in Beslan is gebeurd. President Poetin, die zaterdag een bezoek bracht
aan Beslan, heeft radicale hervormingen van het veiligheidssysteem en
inlichtingendiensten aangekondigd.
Poetin woedend over buitenlandse kritiek
Dit
weekend was minister Bot het middelpunt van een diplomatieke rel. Bot
had als voorzitter van de Europese Unie zijn twijfel uitgesproken over
de manier van afwikkeling van de gijzeling door de Russische
autoriteiten. “Schandalig” noemde de Russische minister van Buitenlandse
Zaken Sergej Lavrov die reactie. “De hele wereld weet dat ons eerste
doel was de kinderen te redden en dat er geen bestorming zou komen.”
Moskou riep zelfs de Nederlandse ambassadeur op het matje. De bewindsman
zelf vond dat hij niets verkeerds had gezegd. “Als je zo'n probleem
hebt, is het misschien verstandig om met andere landen te overleggen”,
lichtte hij zijn opmerking toe. “Er worden nu eenmaal vragen gesteld.
Dus hebben wij het recht om die zaken aan de orde te stellen.” Hij
benadrukte dat hij Moskou nooit om 'opheldering' had gevraagd, aldus
persbureau Reuters.
Gisteren kwam Frankrijk met soortgelijke
kritiek. De Franse regering vroeg Moskou om opening van zaken te geven
over het gebeurde. Ook Tsjechië vroeg om een verklaring. Net als Bot
kregen ook zij de wind van voeren. Poetin uitte zijn boosheid voor een
groep buitenlandse journalisten. Hij zei dat hij niet met
kindermoordenaars wenst te praten en daagde het Westen uit Osama bin
Laden in Brussel of het Witte Huis uit te nodigen, zo meldt het
NOS-journaal vandaag. De NAVO en Rusland komen vandaag in Brussel op
ambassadeursniveau bijeen over Beslan. Secretaris-generaal De Hoop
Scheffer heeft een spoedoverleg belegd.
Minister van Binnenlandse Zaken Noord-Ossetië biedt ontslag aan
Niet
alle bewindslieden wuiven de kritiek van de hand. De minister van
Binnenlandse Zaken van Noord-Ossetië heeft zondag zijn ontslag
aangeboden. De minister, Kazbek Dzantijev, zei dat hij na wat er in
Beslan is gebeurd niet het recht heeft om aan te blijven. Voor de
Russische televisie werd gezegd dat het ontslag van de minister nog niet
is geaccepteerd.
Ook de krant Izvestia trekt haar conclusies.
Hoofdredacteur Raf Sjakirov van de Russische kwaliteitskrant heeft
maandag ontslag moeten nemen, nadat de eigenaar van het dagblad had
gezegd dat de verslaggeving van de krant over het gijzelingsdrama in
Beslan “te emotioneel” was. Izvestia was echter ook de eerste krant die
meldde dat het aantal gijzelaars veel hoger was dan de autoriteiten
toegaven.
Gijzeling rakelt kritiek Russisch beleid in Tsjetsjenië op
Het
lijkt erop dat de Russische stekeligheid wordt ingegeven door de huiver
van de regering-Poetin voor kritiek in eigen land. Tot nog toe zijn de
Russische media tamelijk mild geweest over Poetins aanpak van het
Tsjetsjeense probleem. Maar na de jongste reeks aanslagen klinkt er
steeds meer gemor. Sinds de aanslagen op het World Trade Center en het
Pentagon van 2001 is de kritiek op de Russische aanpak van het
Tsjetsjeense probleem vrijwel verstomd. Volgens Poetin is er geen
verband tussen het Russische beleid in Tsjetsjenië en de gebeurtenissen
in Beslan. "Denk je eens in dat mensen die kinderen in de rug schieten
ergens op onze planeet aan de macht komen. Dan heb je geen vragen meer
over ons beleid in Tsjetsjenië", aldus de president.
Die
gewraakte vragen, waar Poetin op doelt, worden de laatste dagen tot zijn
ongenoegen steeds meer gesteld. De president krijgt in de Russische
media veel kritiek over zijn aanpak van het gijzeldrama dat eindigde in
een ware slachting. De krant Kommersant vindt dat Poetin niet zijn
verantwoordelijkheid neemt. Aan de gijzeling ligt volgens de krant de
oorlog in de afvallige republiek Tsjetsjenië ten grondslag, en niet het
internationaal terrorisme.
Dat lijkt ook elders de overheersende
mening. Het liberale parlementslid Rizhkov liet weten dat de
verantwoordelijkheid overduidelijk ligt bij Poetin, de
veiligheidsdiensten en Binnenlandse Zaken. “Je kunt je niet verschuilen
achter het thema van internationaal terrorisme. Frankrijk,
Groot-Brittannië en de VS slagen er ook in om de problemen in eigen land
op te lossen.” Poetin zei zaterdag op de Russische televisie dat
“internationale terroristen een totale oorlog tegen Rusland hebben
afgekondigd”. De Russen, zei hij, moeten zich mobiliseren tegen “het
algemene gevaar van het terrorisme''. Hij kwalificeerde de gijzeling als
een “aanval op de natie”. Poetin maakte duidelijk dat naar zijn mening
de Tsjetsjeense moslims, met hulp van buitenlandse fundamentalisten,
streven naar onafhankelijkheid om het hele zuiden van Rusland te
ondermijnen.
Politieke oplossing
De president hield
verder vol dat zijn land streeft naar een politieke oplossing voor
Tsjetsjenië. Rusland zal volgens Poetin geleidelijk zijn troepen naar de
barakken laten terugkeren en een minimaal noodzakelijk geacht aantal in
de deelrepubliek laten blijven, "net zoals de VS doen in Californië en
Texas". Dat het nog steeds oorlog is in Tsjetsjenië, vijf jaar nadat hij
de eerste troepen had gestuurd, ontkende Poetin zo meldt het ANP. "Het
is een smeulend conflict. Er zijn aanvallen geweest, maar niet zoals de
grote van 1999."
Poetin wil geen openbaar onderzoek
De
Russische president is niet van plan een openbaar onderzoek te laten
doen naar het gijzeldrama, meldt RTL Nieuws vandaag. Wel wil hij een
intern onderzoek instellen. Poetin zegt dat een openbaar onderzoek
contraproductief zal werken omdat het zal leiden tot een “politieke
show”. Maar hij zal zich niet verzetten tegen een eigen onderzoek van
het parlement. Felle kritiek is er ook op de overheidscommunicatie. De
autoriteiten hebben bewust lagere aantallen van gijzelaars doorgegeven.
Russische media voelden zich tijdens het gijzeldrama belemmerd in de
vrije nieuwsgaring.
Politiek-digitaal.nl, 31 augustus 2004
Minister De Graaf geeft startsein proef biometrische identificatie
Minister De Graaf van Bestuurlijke Vernieuwing heeft zich vandaag
gelegitimeerd bij burgemeester Jorritsma-Lebbink van Almere. Dat deed
hij met een nieuw proefpaspoort, waarin zijn biometrische kenmerken zijn
vastgelegd.
Door Steven de Jong
De Graaf loste met deze handeling het
startschot voor de praktijkproef '2B or not 2B'. Het kabinet heeft het
voornemen om twee biometrische kenmerken, gelaatsherkenning en
vingerafdruk, toe te voegen aan het paspoort en de Nederlandse
identiteitskaart. De invoering zal min of meer samen vallen met de Wet
op de uitgebreide identificatieplicht die op 1 januari 2005 van kracht
wordt. Niet iedereen is blij met de ontwikkelingen.
Het
Nederlandse besluit om een biometrisch reisdocument in te voeren staat
niet op zichzelf. In mei 2003 besloot de International Civil Aviation
Organization dat gezichtsherkenning het meest betrouwbare biometrische
identificatiemiddel is. Vervolgens maakten de VS kenbaar dat vanaf 26
oktober 2005 alleen buitenlanders in bezit van een paspoort met
gelaatsherkenning-chip zonder visum het land kunnen bezoeken. Ook de
Europese Unie zit Nederland op de hielen met gemaakte afspraken.
'Fraude tegengaan, grenspassages vergemakkelijken'
Het
nieuwe document moet internationale grenspassages vergemakkelijken en
'look alike fraude' in het maatschappelijk verkeer tegengaan. De proef
‘2B or not 2B’ levert nu de praktijkgegevens die nodig zijn voor de
besluitvorming tot invoering van biometrie op de reisdocumenten. Met de
praktijkgegevens kan de algemene invoering van nieuwe reisdocumenten
zorgvuldig worden voorbereid, zo laat het ministerie van Binnenlandse
Zaken weten in een persbericht.
10 Euro in ruil voor gelaatscan en vingerafdrukken
Minister
De Graaf is niet de enige proefpersoon. Mensen die in het komende half
jaar een paspoort of identiteitskaart aanvragen, lopen de kans dat er
ook van hen een gelaatsscan en twee vingerafdrukken worden afgenomen.
Deze kenmerken worden verwerkt in een testdocument. Bij het afhalen van
het reisdocument vindt een verificatie plaats: de biometrische kenmerken
(gelaat en vingers) worden vergeleken met de kenmerken die in het
testdocument zijn opgenomen. Ze kunnen er niet mee de grens over.
Meewerken is op vrijwillige basis en alleen mogelijk voor inwoners van
de gemeenten Almere, Apeldoorn, Eindhoven, Groningen, Rotterdam en
Utrecht. Biometrische kenmerken hebben een prijskaartje, erkent het
agentschap BPR in een folder van het ministerie: "Doe mee aan de
praktijkproef biometrie en ontvang 10 euro korting!"
'Vrijheden inleveren voor schijnveiligheid'
De
invoering van de biometrische legitimatie valt min of meer samen met de
Wet op de uitgebreide identificatieplicht die op 1 januari 2005 in
werking treedt. Niet iedereen is blij met deze ontwikkelingen. Het
algemene standpunt van de Landelijke Campagne Tegen de
Identificatieplicht luidt: "Wij vinden dat de identificatieplicht een
placebo is met sterke bijwerkingen. Mensen in Nederland zullen vrijheden
moeten inleveren voor een schijnveiligheid ten bate van politici die
perse 'iets' aan veiligheid moeten doen." In artikelen op hun website
gaan zij fel te keer tegen argumenten als 'Niks te verbergen, niks te
vrezen' en voeren ze een strijd tegen het 'Gedigitaliseerd Wantrouwen'.
"De veiligheidswaan heeft grote gevolgen voor de persoonlijke
levenssfeer van ons allen."
T-shirt tegen identificatieplicht
Bits
of Freedom (BOF), een onafhankelijke stichting die opkomt voor digitale
burgerrechten, trekt eveneens fel van leer tegen de plannen van de
regering. Op hun website kunnen mensen een T-shirt bestellen, waarmee ze
zich tegen de identificatieplicht kunnen wapenen.
Politiek-digitaal.nl, 30 augustus 2004
Niet privacyinbreuk, maar schijnveiligheid is onderschat probleem
Groot-Brittannië is zonder dat iemand het doorhad dé
toezichthoofdstad van Europa geworden. Dat zegt Barry Hugill, een
woordvoerder van de Engelse burgerrechtengroep Liberty.
Door Steven de Jong
Opmerkelijk is dat de roep om privacy
langzaamaan overschaduwd wordt door de waarschuwing van deskundigen voor
'schijnveiligheid'. Ian Brown, onderzoeker voor Information Policy
Research, meldt aan The Associated Press: "Het is een illusie dat
camera's voor veiligheid zorgen."
Analisten schatten dat iedere
Brit gemiddeld 300 keer per dag door camera's van het observatiesysteem
CCTV wordt ge-'spot'. CCTV (Closed Circuit Television) werd een hype
door de komst van digitale video, goedkope geheugenchips en verfijnde
software. Groot-Brittannië wordt beschouwd als de wereldleider in
Orwelliaanse surveillance.
‘Straatverlichting effectiever dan camera’s’
Niet
alleen Liberty, maar ook vrijwilligersorganisatie NACRO trekt de
preventieve werking van CCTV in twijfel. Hun studie wees uit dat in
gebieden met intensieve camerasurveillance de misdaad slechts met 3 tot 4
procent verminderd, terwijl betere straatverlichting kan leiden tot 20
procent minder incidenten. NACRO meent dat het publiek minder oplettend
is, naar mate er meer camera's in de buurt zijn. Bij de autoriteiten
komen hoe langer hoe meer verzoeken binnen van burgers om ook hun
straathoeken te voorzien van camera's. Vooral om prostituees en
drugsdealers af te schrikken, zo meldt The Associated Press. Critici
menen dat intensieve camerasurveillance de misdaad verder naar buiten
jaagt, maar IT-chef Simon Norbury van Westminster's stadsraad bestrijdt
dat: "We vatten ze juist in de kraag."
CCTV dankt opmars aan digitalisering
De
mogelijkheid om beelden digitaal op te slaan heeft een sleutelrol
gespeeld in de industriële groei van CCTV-toepassingen. Benzinestations
in het Verenigd Koninkrijk doen nu een proef met het automatisch
herkennen van nummerplaten om benzinedieven te pakken. De technologie
wordt al gebruikt om te controleren of automobilisten, die het centrum
van Londen inrijden, hun tol wel hebben betaald. Ook wordt CCTV gebruikt
om verkeersovertreders en verdachten van terrorisme op te sporen.
‘Geen Big Brother, maar vriendelijke oplettende oom of tante’
De
Amerikaanse auteur Jeffrey Rosen drukt zich in zijn nieuwe boek, The
Naked Lunch, verrast uit over de snelle publieke acceptatie van het
surveillancesysteem: "De camera's worden gezien als een vriendelijk oog
in de lucht, geen Big Brother maar een vriendelijke en oplettende oom of
tante."
Groot-Brittannië is momenteel druk bezig haar kennis te
exporteren. Peter Fry, woordvoerder van de CCTV Users Group, zegt dat er
vooral bij Amerikaanse universiteiten en scholen vraag naar is. Fry
ziet meer mogelijkheden dan alleen het bewaken van veiligheid. Zo zou
hij ouders de mogelijkheid willen geven om mee te gluren in de klas. Dat
gaat de burgerrechtenbewegingen Liberty, de organisatie die zich
momenteel fel verzet tegen meer cameratoezicht, een brug te ver.
Coolpolitics, 24 augustus 2004
'Jouw goddeloze moraal deugt niet'
Van politiek tot buurthuis, heel veel Nederlanders mengen zich in de
discussie over waarden en normen. Maar kan jongeren deze discussie iets
interesseren?
Door Steven de Jong
Coolpolitics startte een internetforum
en organiseerde een debat met artiesten, politici en publiek op het
Lowlandsfestival. Debatleiders Theo van Gogh en Sander Lantinga (MTV)
wisten 1500 jongeren anderhalf uur lang te boeien en te prikkelen met
stellingen, vragen en regelrechte beledigingen.
In de Higher
Ground-tent werd op 21 augustus 2004 het normen- en waardendebat feller
dan ooit gevoerd. Presentater Theo van Gogh legde politici en artiesten
het vuur aan de schenen met morele dilemma’s. Het publiek stelde
kritische vragen en liet van zich horen door geklap, boegeroep en
gefluit. In de aanloop van het evenement konden Lowlanders op het
Coolpolitics-forum reageren op stellingen.
Normen en waarden gaan
niet alleen over 'de kleine dingetjes die het leven aangenaam maken',
maar ook over het aanpakken van grotere zaken, zoals
ontwikkelingssamenwerking en de omgang met de Arabische wereld. Politiek
draait om keuzes, het maken van morele afwegingen. Daarvoor moet een
prijs betaald worden. Niet alleen in klinkende munt, maar volgens
debatleider Van Gogh ook in “oorlogsslachtoffers, kamerzetels en
arbeidsplaatsen”. Dat was de saus waar Van Gogh het debat mee overgoot
en van scherpe kantjes voorzag.
Van Gogh zette de politici meteen
voor het blok. “Hoeveel doden mogen er nog onder de troepen in Irak
vallen, totdat de boel daar op orde is?”. VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali,
door de presentator aangekondigd als ‘de officiële ketter van de
moslimgemeenschap’, wist er wel antwoord op: “Het leger brengt risico’s
met zich mee, dat moeten we accepteren.” Het menselijke individu is
volgens de politica een “doel op zich”. Dat de rechten van de mens, en
in het bijzonder die van de vrouw, nog niet “universeel” zijn, is haar
een doorn in het oog. “Een ideologische oorlog voeren is soms
onvermijdelijk.” Dat laatste tot luid boegeroep van het publiek.
The west is the best?!
Zijn
westerse waarden superieur? De stelling ‘The west is the best’ deed
eveneens de gemoederen hoog oplopen. D66-Kamerlid Bert Bakker,
aangekondigd als ‘de politicus van de partij die Anne Frank nodig had om
Pim Fortuyn te bestrijden’: “Het westen viert op humanitair gebied
hoogtij, in dat opzicht zijn wij superieur.” SP-Kamerlid Agnes Kant
plaatst kanttekeningen: “Ik vind dat Nederland juist steeds minder als
voorbeeld dient. Nederland wordt steeds onrechtvaardiger. Het moet niet
gaan om meer of minder geld, maar om hoe je samen problemen oplost. Het
kabinet Balkenende zegt 'kom voor jezelf op en zorg niet voor elkaar'.
Dat is niet goed."
Bakker ziet kans om net als Kant de koers van
Balkenende te bekritiseren: “Het ergste vind ik de manier waarop het CDA
haar normen en waarden propageert. Ze laat mensen niet zelf kiezen. Het
moet toch zo zijn dat jij ervoor kiest of je wilt lachen om de
koningin? En of je abortus of euthanasie wilt?.” De Lowlands-gangers
heeft hij even op zijn hand, bijgezet door applaus en instemmend gejoel.
Even, want op Van Gogh’s vraag “Wat doet u dan in die regering?”, geeft
hij een blijkbaar onbevredigend antwoord: “Ik stoor me aan de partijen
die hun verantwoordelijkheid niet nemen. D66 heeft dat wel gedaan.”
Bakkers succesje wordt verder teniet gedaan door zijn ongelukkige
antwoord op de stelling ‘De Arabische wereld heeft een corrigerende tik
nodig’. Zijn uitspraak “Zo’n tik deel je alleen aan kinderen uit”, valt
niet in de smaak. Afkeurend gebrul valt hem ten deel.
De vraag
‘Is het exporteren van onze normen en waarden een morele plicht of is
het pure arrogantie?’ werd ook voorgelegd op het Coolpolitics-forum op
Lowlands.nl. Forum-er Erik van Gramsbergen: “Die Arabieren zitten
helemaal niet te wachten op onze moraal, erger nog ze verwerpen die. Een
democratie bestaat bij de gratie van een breed ondersteunende
middenklasse. Of het nou gaat om democratie of moraal brengen, het
blijft een collectieve opvoeding van een volk dat er hele andere ideeën
op na houdt.”
Zijn opponent vindt hij in Peter: “Wat zit je nou
te blaten Erik? De Arabische cultuur is gewoon achterlijk. Of ze nou op
onze moraal zitten te wachten of niet, zal me een rotzorg zijn. Ik steun
Bush en bondgenoten van harte: ‘wie niet horen wil, moet maar voelen’.
Ga maar eens uitleggen wat die Arabische normen en waarden zijn, en
waarom we daar respect voor moeten hebben!” Vervolgens slaan ze elkaar
om de oren met westerse en Arabische waarden, dat uiteindelijk ontaard
in een waar conflict. Peter: “Zullen we op Lowlands de Alpha-tent
ombouwen tot de Abu Ghraib-tent? Gaan we al die Erikjes opstapelen en
dan pleuren we de foto's op dit Lowlands-forum.”
Van Gramsbergen:
“Dus dit is de moraal van Lowlanders? Ziek, erg ziek. Ik ga dus echt
niet, als jullie zo met elkaar omgaan. Trouwens, godsdienst levert
helemaal geen teringzooi op, het biedt mooie leefregels. Ga eens de
bijbel lezen of de koran of wat dan ook, maar jouw goddeloze moraal
deugt niet!”
Hebben politici en artiesten een voorbeeldfunctie?
Afgezaagd
of niet, de affaire-Oudkerk bleek ook hier weer de perfecte casus voor
een verhitte discussie. Het publiek werd geraadpleegd: “Mag een
wethouder naar de hoeren?” Een instemmend geluid was het antwoord, maar
slechts enkele vingers rezen omhoog toen Van Gogh hen vroeg wie van hen
prostituees bezocht. D66-er Bakker moest zich ook verantwoorden. “Dat is
privé, en gaat niemand wat aan.”, antwoordde hij om vervolgens snel het
onderwerp naar een algemener niveau te tillen: “Politici hebben zich
netjes te gedragen, maar privé moet van werk gescheiden blijven." De
D66-er ergert zich aan politici die hun sigaret doven als er camera’s in
de buurt zijn.
Ook op het forum werd de Oudkerk-affaire
besproken. Aldaar naar aanleiding van een discussie over de gedragscodes
die media dienen te hanteren. Forum-er Melissaah: “Al dat gedoe over
'voorbeeldfunctie' en 'je misbruikt het uitschot waar je je politiek
voor inzet'-gedoe, daar moeten we eens vanaf. Wat hij deed was legaal.
Wat hem de das omdeed was het taboe erop. Heleen van Royen had dat
moeten weten. De affaire had hem zijn baan niet mogen kosten. Het was
misschien wel nieuws, maar niet al het nieuws hoeft op straat. Die
selectie kan een goede journalist toch maken?”
Internetter
Siepi: "Die 'bitch' van een Heleen van Royen kende haar
verantwoordelijkheid als journalist wél: het opschrijven van de
waarheid, het brengen van nieuws." Cruscessss2 valt Melissaah bij:
"Buiten kantoortijden mag ik mijzelf graag tegoed doen aan een drank,
drugs, feesten, noem maar op. Dit is niet van invloed op de manier
waarop ik mijn beroep uitoefen. Zolang ik nuchter en voldoende uitgerust
op mijn werk verschijn is het niemand zijn zaak wat ik in mijn eigen
tijd doe."
De vraag of artiesten een voorbeeldfunctie hebben was
voorbestemd aan Radio3FM-DJ Giel Beelen. Beelen is een DJ met een
heftige reputatie die taboes niet uit de weg gaat. Zo liet hij zich
tijdens een uitzending door een prostituee oraal bevredigen, noemde Mein
Kampf op de radio een ‘indrukwekkend boek’ en riep hij in een
VARA-uitzending op om poederbrieven naar de KRO te sturen. Bij 3FM wordt
zijn vrijgevochten imago wél gewaardeerd en nu ingezet als
marketingtool. Beelen vindt dat artiesten, hijzelf in het bijzonder,
“absoluut geen voorbeeldfunctie” hoeven te hebben. Raps waarin artiesten
“uitdrukken hoe ze zelf denken, wat ze voelen en vinden”, verwelkomt
hij. Maar hij vindt het “jammer” dat de Haagse rapgroep DHC
terugkrabbelde wat betreft de “stoere praat” die ze in haar gewraakte
‘Hirsi-Ali-diss’ bezigt.
Vrijheid van meningsuiting
Beelen
brengt de discussie hiermee op een interessant zijspoor: ‘de grenzen
van vrijheid van meningsuiting’. Hirsi Ali: “Ik ben voorstander van
vrijheid van meningsuiting, maar als je met de dood wordt bedreigd moet
je daar aangifte van doen. Het punt is dat je niet weet of ze het echt
serieus menen. Wel hebben ze in een brief hun excuses aangeboden. Die
heb ik aanvaard.” Ali Bouali, beter bekent onder artiestennaam Ali B.,
wordt in de discussie betrokken. De Marokkaanse rapper, populair door
zijn unieke combinatie van Stand-up Comedy en hiphop, legt uit dat
bedreigingen in rapnummers niet al te letterlijk moeten worden genomen.
Het is een manier van spreken. Ali B. beklaagt zich wel over de vele
‘hate-mails’ die hij ontvangt: “Ook daarop moet actie worden
ondernomen!” Theo Van Gogh laat weten juist “trots” te zijn op de
haatdragende e-mails die dagelijks zijn mailbox overladen.
Ali B.
baalt er van dat hij zich voor de Nederlandse maatschappij moet
verantwoorden voor de ‘kutmarokkanen’. Toch is hij blij dat hij in
Nederland woont. Van Gogh herinnert hem er fijntjes aan: “Ali, als je
jouw songs in Marokko had geschreven, zat je nu achter de tralies in
plaats van op een podium.” Aan Groenlinks-Kamerlid Marijke Vos vraagt
Van Gogh hoe zij aankijkt tegen fundamentalistische uitingen en of
asielzoekers daarvoor het land uitgezet mogen worden als het te gortig
wordt. Vos draait er een beetje omheen, maar stelt dat “als asielzoekers
zich zodanig misdragen dat zij in de samenleving haatzaaien en geweld
brengen, hun verblijfsvergunning wel op het spel staat”. Van Gogh
zinspeelt op het aantal stemmen dat het haar partij kost wanneer ze
hierover een meer uitgesproken standpunt zou innemen.
Internetters
op het Coolpolitics-forum haalden net als DJ Giel Beelen de omstreden
raps van de afgelopen tijd aan. Remcool: "Die gasten sturen toch geen
kogelbrief, maar rappen gewoon hun zieke geest de ether in. Moet kunnen
dacht ik zo. Al die ophef daarover is zinloos. Als je die lui van DHC
aanpakt, moet je ook Eminem uit de schappen halen. We zijn hier in dit
kikkerlandje van moraalridders een beetje doorgeschoten."
Zestienmiljoenmensen.nl, 24 augustus 2004
Waarden en normen op Lowlands Paradise
Ouderen hebben te weinig respect voor jongeren. Dat vindt een groot
deel van de deelnemers aan het Coolpolitics Waarden en Normen debat op
popfestival Lowlands.
Door Steven de Jong
Verder is het volgens hen met de Nederlandse waarden en normen helemaal
niet zo erg gesteld. Maar om ze nou superieur te verklaren, dat gaat de
meeste jongeren te ver. En de politiek geeft volgens hen al helemaal
geen goed voorbeeld.
A Campingflight to Lowlands Paradise is de
volledige naam van het grootste en populairste meerdaagse popfestival in
Nederland. Het vlakke terrein in de Flevopolder verandert elk jaar in
augustus in een alternatieve cultuurstad met tienduizenden feestende
bewoners. Naast rock- en dansmuziek is er ook cabaret, theater, dans en -
sinds vorig jaar- politiek. Non-profitorganisatie Coolpolitics
organiseerde een debat met artiesten, politici en publiek over waarden
en normen. Saai? Allerminst! Debatleiders Theo van Gogh en Sander
Lantinga (MTV) wisten 1500 toeschouwers anderhalf uur lang te boeien en
te prikkelen met stellingen, vragen en regelrechte beledigingen.
Respectloze bejaarden
Op
de internetsite van Lowlands was de discussie over waarden en normen al
een een paar maanden aan de gang. Daar toonden bezoekers zich vooral
voorstander van een vrijheid-blijheid moraal, waar bij je lekker je gang
kan gaan, zolang je anderen niet lastig valt. Toch moest hen ook een
aantal irritaties van het hart. Het opeisen van zitplaatsen of
voordringen van ouderen roept bijvoorbeeld ergernis op. Internetter
'Fnepke': “Je hoort respect te hebben voor oude mensen, maar als oude
mensen dat nu ook eens voor ‘de jeugd’ hebben...”. Of 'Simon': “Als je
mijn plaatsje in de tram wilt hebben kan je dat gewoon vragen”. Op het
festival kreeg de stelling van Theo van Gogh dat ouderen geen respect
meer hebben voor jongeren luid bijval.
Bedreigingen
Van
een andere aard was de discussie over de verharding in de samenleving.
Via rapnummers worden bijvoorbeeld steeds vaker bedreigingen geuit aan
het adres van anderen. 'Dissen' heet dat in rapjargon. VVD-Kamerlid
Hirsi Ali, die onlangs in een diss met de dood werd bedreigd, zei
daarover op Lowlands: “Ik ben voorstander van vrijheid van
meningsuiting, maar als je met de dood wordt bedreigd moet je daar
aangifte van doen. Het punt is dat je niet weet of die rappers het echt
serieus menen. Wel hebben ze in een brief hun excuses aangeboden. Die
heb ik aanvaard”.
De Marokkaanse rapper Ali B., legt uit dat
bedreigingen in rapnummers niet al te letterlijk genomen moeten worden.
Het is een manier van spreken. Op het internetforum schrijft 'Remcool':
"Die gasten sturen toch geen kogelbrief, maar rappen gewoon hun zieke
geest de ether in. Moet kunnen dacht ik zo. Al die ophef daarover is
zinloos. We zijn hier in dit kikkerlandje van moraalridders een beetje
doorgeschoten."
Corrigerende tik
Zijn de westerse
waarden superieur aan die van andere culturen? Die vraag leidde bij veel
toeschouwers tot een mond vol tanden. 'Superieur...tsja...dat kan je
niet zo zeggen denk ik', mompelt een jongen die een microfoon krijgt
toegestoken. Theo van Gogh vraagt vervolgens of hij vindt dat de
Arabische wereld een corrigerende tik nodig heeft. Het publiek blijkt
weinig oorlogszuchtig. De Lowlanders geloven niet dat de oorlog in Irak
primair om het brengen van westerse waarden als vrijheid en democratie
gaat, maar om olie. Op het internetforum lezen we wel (anonieme)
afwijkende meningen: 'De Arabische cultuur is gewoon achterlijk. Of ze
nou op onze moraal zitten te wachten of niet, zal me een rotzorg zijn.
Ik steun Bush en bondgenoten van harte: ‘wie niet horen wil, moet maar
voelen’. Ook hier geldt dat jongeren vooral weinig respect hebben voor
mensen of culturen die dat niet voor hén hebben.
Voorbeeldfunctie
'Mag
een wethouder naar de hoeren?' legde Van Gogh zijn publiek tenslotte
met een grijns voor. Er klinkt instemmend geroep. Waarop de aanwezige
politici direct gevraagd werden naar eventuele buitenissigheden. D66
Kamerlid Bert Bakker gaat niet naar de hoeren, maar wil zich daar ook
niet over verantwoorden: 'Dat is privé, en gaat niemand wat aan.' De
vraag of artiesten een voorbeeldfunctie hebben was voorbestemd voor Giel
Beelen. De omstreden 3FM DJ liet zich immers tijdens een radio
uitzending oraal bevredigen door een prostituee. Beelen: 'Artiesten
hoeven absoluut geen voorbeeldfunctie te hebben. Ik verwelkom artiesten
die uitdrukken hoe ze zelf denken, wat ze voelen en vinden. Ik vind het
hoogstens jammer ze vaak terugkrabbelen als het erop aan komt.'
Vrijheid
Voorbeeldfunctie
of niet, de Lowlanders lijken zich weinig zorgen te maken over het
gedrag van anderen. De deelnemers aan het debat en aan het internetforum
hebben persoonlijke vrijheid van uitdrukking hoog in het vaandel. Dat
is ook wel logisch als je bedenkt hoeveel verschillende subculturen zich
op het festival ophouden.
Toch wordt het waarden en normen debat
als een zinvolle discussie beschouwd. Niet om het allemaal met elkaar
eens te moeten worden, maar juist om te benoemen waarom dat niet per se
hoeft. Internetter 'Cruscess' stelt vast: 'Mensen zijn altijd op zoek
naar medemensen'. En dat geldt zeker voor de Lowlanders.
Coolpolitics, 24 augustus 2004
Lowlands, een alternatieve cultuurstad
De kracht van Lowlands is haar voorkomen als alternatieve
cultuurstad, waar iedereen zijn of haar eigen cultuur kan vieren of
identiteit kan uiten. Deze bewering van organisator Mojo veronderstelt
de aanwezigheid van subculturen. Maar zijn die daar wel?.
Door Steven de Jong
Zien Lowlanders zichzelf als ‘lid van
een hokje’ of moeten ze er niets van hebben? Vragen waar
non-profitorganisatie Coolpolitics antwoord op kreeg via een online
forum op Lowlands.nl.
De forumbezoekers laten zichzelf niet graag
in een hokje plaatsen. Forum-er Jara “haat hokjes” en Ruben zegt “weg
met dat hokjesgedinges!”. China vraagt zich verontwaardigd af "of het
verplicht is ergens bij te horen". ThaVamp vindt het "een beetje triest"
om mensen in hokjes te stoppen en drukt zijn omstanders op het hard
"gewoon lekker jezelf te blijven".
Simon: "Het is leuk dat jij
die behoefte voelt, maar de meeste stervelingen kunnen absoluut niet
zonder groepsgevoel". Prog haalt de commercie aan: "Hokjes zijn handig
voor de marketing. Als een nieuwe stroming al niet voor ze bedacht is,
worden de normen en waarden wel voor ze bedacht". Uiteraard trapt hij
met deze wetenschap daar zelf niet in. "Ik ben ik", voegt hij eraan toe.
‘Ik ben een rapneger met een hanenkan en Pipo de Clown-schoenen’
Pep
constateert dat er een steeds grotere groep mensen is die tussen de
subculturen switchen: “De ene week een houseparty, de andere week een
Gothfeest. Waarom jezelf in een hokje duwen, als de ware individualist
overal buiten staat? Het gaat uiteindelijk om de muziek. Je kunt feeling
hebben met het gedachtegoed van een groep zonder jezelf erin te
storten.” Zo ook Mokki: "Ik ben blij dat ik een repneger ben met een
vette hanenkam en Pipo de Clown-schoenen. Ik pas tenminste niet in een
hokje want mijn schouders zijn te breed en mijn schoenen te groot".
Skapeople
is de ware switcher en trekt zich van niets en niemand wat aan: “Ach,
ik doe lekker waar ik zelf zin in heb. Je kunt me overal tegenkomen, van
een houseparty tot een of ander hok met wat vage bandjes. En als mensen
mij in een hokje willen plaatsen moeten ze dat lekker doen.”
‘Openstaan voor andere levenswijzen, muzieksoorten, mensen’
Toch
zijn er onder hen wel degelijk mensen die zichzelf in een hokje
plaatsen. Nosh: “De enige subcultuur waar ik echt met recht toe kan
behoren is die van de Geeks. De hardcore gamers, mensen die dag en nacht
gamen, aan één stuk door erover kunnen praten, en met liefde 500 euro
voor een stuk hardware betalen.” Een andere forum-er, Narya, heeft van
alles wat meegekregen en voelt zich nu thuis bij de Dinky-cultuur: "Qua
muziek is het wat gevarieerder." Haar hokje is er één van tolerantie,
"openstaan voor andere levenswijzen, muzieksoorten, mensen".
Blablabla
dicht zich, sarcastisch bedoelt, de rol toe van een minder populaire
groep: "Ik behoor tot de hooligans. Vechten, snuiven en stelen, da’s
mijn ding!" Melissaah trekt van leer tegen de Gothics, een ruim
vertegenwoordigde subcultuur op Lowlands: "Gothics zijn doorgedraafde
alto's die zich willen onderscheiden van de massa. Alles wat een beetje
afwijkt, mag zich aansluiten bij hun sektarische clubje. Ze zijn
gefascineerd door fantasy-boeken, magie en heksen. Ze willen iets
middeleeuws uitstralen en vinden dat meer mensen dat moeten doen. Ze
zeggen veel waarde te hechten aan de kwaliteit van het leven en na te
denken over de zin ervan. Wat anderen van hen denken, boeit ze niet.”
‘Een unieke groep, dan ben je anders én gelijk’
Simon
vindt de subculturen “hartstikke handig”, al brengt hij het met enig
sarcasme. “Een unieke groep, dan ben je anders én gelijk. Dan mag je
gebruik maken van andermans ruggengraat en heb je aan een half woord
genoeg. Een echte win-win-situatie dus.”
Retak maakt zich zorgen
om de agressiviteit tussen de groepen, in zijn woorden zijn het "kuddes
die zich in een andere wereld wanen". Ook Cruscesss2 merkt op dat het
‘zij zijn dan anders wij’-gevoel leidt tot wrijving. Pep neemt als
voorbeeld een incident op Lowlands: "De laatste keer dat er gabber was
op Lowlands, werd de DJ bekogeld met alles wat er voorhanden was. Hij
heeft niet langer dan vijf minuten gedraaid."
Op een paar na
hebben de meeste forumbezoekers er dus moeite mee zichzelf als lid van
een subcultuur of hokje te zien. Dat is "zielig", want "subculturen zijn
een camouflage voor onzekere mensen die graag ergens bij willen horen",
meent Retak. Cruscesss2: “Iedere subcultuur is een eigen vorm van
conformisme. Mensen zijn altijd op zoek naar medemensen en gebruiken in
dit geval kleding en uiterlijk als uithangbord voor hoe ze willen
overkomen. Zeker bij jongeren is dit heel sterk te zien.”
