Politiek-digitaal.nl, 25 september 2004
Roep om privacy vertraagt elektronische terreurbestrijding
Invoering van de identificatieplicht, biometrische kenmerken in
paspoorten, vergaande uitwisseling van passagiersgegevens, opslag van
internetverkeer: de gewraakte ‘Big Brother-samenleving’ komt met rasse
schreden dichterbij.
Door Steven de Jong
Nieuw is het Amerikaanse idee voor
computerchips in paspoorten: VS-douane zou hiermee op twintig meter
afstand, zonder dat de burger het merkt, een massa aan informatie kunnen
uitlezen. Vanuit de samenleving en het Europees Parlement komt steeds
meer verzet. De roep om een veiliger samenleving lijkt meer en meer
plaats te maken voor het pleidooi om behoud van privacy en bescherming
van burgerrechten.
In de ‘oorlog tegen het terrorisme’ wordt
dankbaar gebruik gemaakt van de voortschrijdende techniek op het gebied
van elektronische identificatie en surveillance. Vooral de Verenigde
Staten zien de toepassing ervan liever gisteren dan morgen, maar
stuitten, naar eigen zeggen, op een cultuurverschil. "In Amerika wordt
een terroristische actie als oorlogsdaad beschouwd, in Europa als
criminele handeling", zo beweert de Amerikaanse minister van
Binnenlandse Veiligheid Tom Ridge.
Paspoort met biometrische kenmerken
De
Verenigde Staten stellen steeds strengere eisen aan grenscontroles.
Vanaf 26 oktober 2005 mogen bijvoorbeeld alleen buitenlanders in bezit
van een paspoort met biometrische kenmerken, zonder een visum de VS
inreizen. Minister De Graaf van Bestuurlijke Vernieuwing gaf eind
augustus het startsein voor de proef '2B or not 2B'. Een experiment met
nieuwe paspoorten die voorzien zijn van gelaatsscan en vingerafdruk. De
invoering zal min of meer samenvallen met de Wet op de uitgebreide
identificatieplicht die op 1 januari 2005 van kracht wordt. De Europese
Unie zit Nederland op de hielen.
Gegevens luchtpassagiers
Gevoeliger
in Europa ligt het zogeheten Passenger Name Record-systeem waarbij
luchtvaartmaatschappijen worden verplicht tal van gegevens van hun
passagiers zoals emailadres, creditcardnummer, maar ook specifieke
maaltijdwensen aan de douane over te dragen. Het Europees Parlement
tekende daar eerder dit jaar bezwaar tegen aan, wat tot een conflict met
de Europese Commissie leidde die hierover een verdrag met de VS had
afgesloten.
Computerchips in paspoorten
Nog geen
maand na het startsein van de proef '2B or not 2B', doet al een volgend
technisch snufje zijn opwachting: computerchips in paspoorten. Chips die
een massa aan informatie kunnen bevatten, waardoor het voor een
overheid veel makkelijker wordt om terroristen of activisten te volgen
en te controleren. Pikant detail; de VS-douane zou de chips kunnen
aflezen op twintig meter afstand, zonder dat de burger het merkt.
Pleidooien voor bescherming privacy
De
ontwikkeling en invoering van technische middelen om burgers te
controleren gaan niet zonder slag of stoot. De privacybeweging en
sommige politieke partijen staan er sceptisch tegenover. De
Socialistische Partij (SP) zei eerder dat de voornaamste reden voor
invoering van het nieuwe paspoort is dat de VS dreigen een visumplicht
voor Europeanen in te voeren als die niet digitaal en biometrisch is.
SP-europarlementslid
Meijer meent dat de technieken het probleem niet oplossen, maar alleen
burgers en staten op kosten jagen. De Europese Commissie wil hij om
opheldering vragen. Ook tegen de identificatieplicht an sich wordt fel
geageerd, vooral door de Landelijke Campagne Tegen de
Identificatieplicht. De stichting vindt het ongepast "dat burgers
vrijheden in moeten leveren voor een schijnveiligheid ten bate van
politici die per se iets aan veiligheid moeten doen". Ook Bits of
Freedom (BOF), een onafhankelijke stichting die opkomt voor digitale
burgerrechten, verwerpt het argument 'Niks te verbergen, niks te
vrezen'.
Het Amerikaanse idee om na biometrische paspoorten nu
ook paspoorten van chips te voorzien, gaat PvdA-Europarlementariër Edith
Mastenbroek een brug te ver. "Dit gaat ongelooflijk ver. Via zo'n chip
zou je burgers door het hele land kunnen volgen", zo zei ze tegen het
ANP. "De VS hebben duidelijk een andere definitie van privacy dan
Europa. Ik vrees dat de spanning de komende jaren alleen maar groter
wordt". Mastenbroek staat niet alleen. De voorzitter van een Europese
adviesgroep voor privacybeschermers, de Duitster Peter Schaar, zei in
het Europees Parlement dat de computerchips de Europese privacydiensten
"grote kopzorgen" bezorgen. Het kunnen aflezen van paspoortgegevens op
twintig meter afstand, zonder dat de burger het merkt, kwalificeerde hij
als "een serieus probleem". Mastenbroek wil dat er hooguit een passieve
chip in de paspoorten komt, "eentje die niet op afstand te controleren
is". De gegevens mogen van Mastenbroek niet in een database komen.
Cultuurverschil: ‘terroristische actie versus criminele handeling’
Eerder
deze maand zei de Amerikaanse minister Tom Ridge van Binnenlandse
Veiligheid op een internationaal congres dat de VS en de EU niet
wezenlijk verschillen in hun maatregelen tegen terrorisme. "Er is zeker
geen sprake van onenigheid, Soms zijn er verschillende opvattingen", zo
beweerde hij. Ridge ziet het meer als een cultuurverschil: "In Amerika
wordt een terroristische actie als oorlogsdaad beschouwd, in Europa als
criminele handeling."
Cultuurverschil of niet, duidelijk is dat
de spanningsboog op het gebied van veiligheidsmaatregelen en inperking
van burgerrechten de komende jaren alleen maar strakker getrokken wordt.
Buro Jansen & Jansen, een onderzoeksbureau dat politie en
inlichtingendiensten kritisch volgt, meldde dat er vergaande proeven met
cameratoezicht in alle stilte worden uitgevoerd. Het bureau geeft als
voorbeeld de experimenten om mensen met een camera uit een menigte te
plukken en te volgen. Het gaat hierbij om het toepassen van
'intelligentie' in camera's, waarbij zelfs verdachte gedragingen en
agressie gedetecteerd kunnen worden. De proeven zijn vooralsnog niet
succesvol gebleken.
Opslag internetverkeer
Iets wat
al wel wortel heeft geschoten in bestuurlijke kringen is de opslag van
het internetverkeer van Europese burgers en bedrijven. Op 28 april werd
een Europees voorstel openbaar dat internetproviders verplicht
verkeersgegevens op te slaan en enige tijd te bewaren.
Brancheorganisatie NLIP ziet het belang van criminaliteitsverspreiding
in, maar is van mening dat het een onevenredige zware inbreuk op de
privacy van internetters maakt.
De roep om een veiliger
samenleving lijkt dus steeds meer plaats te moeten maken voor het behoud
van burgerrechten en privacy. De techniek is niet meer de beperkende
factor.
Politiek-digitaal.nl, 7 september 2004
Poetin woedend om internationale kritiek gijzelingsdrama Beslan
De bloedige ontknoping van het gijzelingsdrama in Beslan in
Noord-Ossetië plaatst Moskou in een lastig parket. Na minister Bot
vraagt nu ook de Franse regering om openheid van zaken.
Door Steven de Jong
President Poetin wuift alle kritiek
van de hand en stelt dat internationale terroristen een totale oorlog
tegen Rusland hebben afgekondigd. Hij is woedend over de bewering van
Westerse en Russische media, dat de oorlog in de opstandige
Kaukasus-republiek Tsjetsjenië ten grondslag zou liggen aan het
gijzeldrama. De Russische president is niet van plan een openbaar
onderzoek te laten doen naar de terreurdaad: "Dat zal alleen maar leiden
tot een politieke show."
Binnen één week tijd is Rusland
getroffen door twee grote terreurdaden. 24 augustus crashte ten zuiden
van Moskou een Toepalev-134. Aan boord waren 34 passagiers en 8
bemanningsleden. Op hetzelfde moment crashte in het zuiden van het land
een Toepolev-154, dat 52 mensen vervoerde. Precies een week later
bestormen Tsjetsjeense terroristen een schoolcomplex in Noord-Ossetië,
een bijna-buurland van het afvallige Tsjetsjenië. Een republiek die al
jaren voor onafhankelijkheid strijdt. In de school bevinden zich
honderden kinderen, leraren en ouders.
De terroristen eisen
terugtrekking van de Russische troepen uit Tsjetsjenië en vrijlating van
hun gevangen kameraden. Na de bloedige ontknoping van het gijzeldrama
loopt het dodenaantal op tot meer dan vierhonderd. De woede over het
onvermogen van de autoriteiten om orde te scheppen in de chaos is groot.
Officiële vertegenwoordigers van de overheid worden uitgescholden en
beschimpt. De kritiek concentreert zich nu op de Russische president
Vladimir Poetin. De president sluit na het gijzelingsdrama iedere
dialoog met de Tsjetsjeense separatistische rebellen uit. Dat heeft hij
maandagavond gezegd op een persconferentie met buitenlandse
journalisten, aldus de Britse krant The Guardian. Tegenover buitenlandse
journalisten uitte hij zijn boosheid over het in verband brengen van
zijn Tsjetsjenië-beleid met de gijzeling. Hij zei dat hij niet met
kindermoordenaars wenst te praten en daagde het Westen uit Osama bin
Laden in Brussel of het Witte Huis uit te nodigen.
Autoriteiten verloren regie tijdens gijzeling
Anders
dan de bestorming van het Moskouse theater in oktober 2002, waar
eveneens honderden mensen gegijzeld werden en de dood vonden, lijkt het
erop dat de autoriteiten de regie bij het binnenstormen van de school in
Beslan volledig kwijt waren. De bestorming was niet gepland door de
autoriteiten, maar zou geprovoceerd zijn door gewapende burgermilities
die zijn gaan schieten. Daarop opende een gijzelnemer het vuur op
hulpverleners en zagen de commando’s zich genoodzaakt om de bestorming
in te zetten, zo meldt de Russische krant Gazeta. Volgens de krant
ontbraken ten onrechte de leiding van de veiligheidsdiensten van
Noord-Ossetië en de hoogste bonzen van de Russische regering. Een
Tsjetsjenië-analist zei dat de FSB (de Russische veiligheidsdienst) nog
steeds volgens het Sovjet-systeem opereert.
De Süddeutsche
Zeitung meldt dat Poetin ten tijde van het gijzeldrama bereid was de
terroristen een vrijgeleide te geven. Dat heeft de woordvoerder van de
Noord-Ossetische president Dzasochov tegen de krant gezegd. Volgens de
zegsman werd onderhandelen echter onmogelijk door de chaotische
bestorming van de school.
De zegsman stelt dat niet alle
explosieven die de terroristen in het schoolgebouw hadden aangebracht
zijn ontploft. "Anders had niemand het overleefd en waren ook
nabijgelegen woningen de lucht in gegaan." Twee jaar geleden, toen in
Moskou een soortgelijke situatie plaatsvond, gebruikten de
commandotroepen gifgas om te voorkomen dat vrouwelijke gijzelnemers, die
zich hadden omhangen met explosieven, hun bommen tot ontploffing konden
brengen.
Achteraf bleek dat de inzet van gas, een uiterst
schadelijke substantie gebaseerd op fentanyl, de doodsoorzaak was van
het overlijden van zeker tweehonderd mensen. De internationale kritiek
die daarop volgde heeft naar alle waarschijnlijkheid de autoriteiten
weerhouden om het gewraakte middel weer in te zetten. Ook de
aanwezigheid van vele kinderen kan een rol gespeeld hebben bij het niet
inzetten van ‘verdovend’ gas. Door hun geringe lichaamsgewicht zouden
zij eerder fatale dan verdovende gevolgen ondervinden, terwijl het juist
de bedoeling is gijzelnemers tijdelijk uit te schakelen.
Veiligheidsmaatregelen op scholen en hervorming inlichtingendiensten
Russische
autoriteiten hebben alle staatsscholen opgedragen de veiligheid aan te
scherpen. Daartoe zijn richtlijnen verspreid. Dat heeft het ministerie
van Onderwijs maandag meegedeeld. Het ministerie van Binnenlandse Zaken
gaat docenten en leerlingen informatie verstrekken over hoe te handelen
tijdens een terreuraanval. Een woordvoerder van het ministerie van
Onderwijs zei evenwel dat dergelijke stappen nooit kunnen voorkomen wat
in Beslan is gebeurd. President Poetin, die zaterdag een bezoek bracht
aan Beslan, heeft radicale hervormingen van het veiligheidssysteem en
inlichtingendiensten aangekondigd.
Poetin woedend over buitenlandse kritiek
Dit
weekend was minister Bot het middelpunt van een diplomatieke rel. Bot
had als voorzitter van de Europese Unie zijn twijfel uitgesproken over
de manier van afwikkeling van de gijzeling door de Russische
autoriteiten. “Schandalig” noemde de Russische minister van Buitenlandse
Zaken Sergej Lavrov die reactie. “De hele wereld weet dat ons eerste
doel was de kinderen te redden en dat er geen bestorming zou komen.”
Moskou riep zelfs de Nederlandse ambassadeur op het matje. De bewindsman
zelf vond dat hij niets verkeerds had gezegd. “Als je zo'n probleem
hebt, is het misschien verstandig om met andere landen te overleggen”,
lichtte hij zijn opmerking toe. “Er worden nu eenmaal vragen gesteld.
Dus hebben wij het recht om die zaken aan de orde te stellen.” Hij
benadrukte dat hij Moskou nooit om 'opheldering' had gevraagd, aldus
persbureau Reuters.
Gisteren kwam Frankrijk met soortgelijke
kritiek. De Franse regering vroeg Moskou om opening van zaken te geven
over het gebeurde. Ook Tsjechië vroeg om een verklaring. Net als Bot
kregen ook zij de wind van voeren. Poetin uitte zijn boosheid voor een
groep buitenlandse journalisten. Hij zei dat hij niet met
kindermoordenaars wenst te praten en daagde het Westen uit Osama bin
Laden in Brussel of het Witte Huis uit te nodigen, zo meldt het
NOS-journaal vandaag. De NAVO en Rusland komen vandaag in Brussel op
ambassadeursniveau bijeen over Beslan. Secretaris-generaal De Hoop
Scheffer heeft een spoedoverleg belegd.
Minister van Binnenlandse Zaken Noord-Ossetië biedt ontslag aan
Niet
alle bewindslieden wuiven de kritiek van de hand. De minister van
Binnenlandse Zaken van Noord-Ossetië heeft zondag zijn ontslag
aangeboden. De minister, Kazbek Dzantijev, zei dat hij na wat er in
Beslan is gebeurd niet het recht heeft om aan te blijven. Voor de
Russische televisie werd gezegd dat het ontslag van de minister nog niet
is geaccepteerd.
Ook de krant Izvestia trekt haar conclusies.
Hoofdredacteur Raf Sjakirov van de Russische kwaliteitskrant heeft
maandag ontslag moeten nemen, nadat de eigenaar van het dagblad had
gezegd dat de verslaggeving van de krant over het gijzelingsdrama in
Beslan “te emotioneel” was. Izvestia was echter ook de eerste krant die
meldde dat het aantal gijzelaars veel hoger was dan de autoriteiten
toegaven.
Gijzeling rakelt kritiek Russisch beleid in Tsjetsjenië op
Het
lijkt erop dat de Russische stekeligheid wordt ingegeven door de huiver
van de regering-Poetin voor kritiek in eigen land. Tot nog toe zijn de
Russische media tamelijk mild geweest over Poetins aanpak van het
Tsjetsjeense probleem. Maar na de jongste reeks aanslagen klinkt er
steeds meer gemor. Sinds de aanslagen op het World Trade Center en het
Pentagon van 2001 is de kritiek op de Russische aanpak van het
Tsjetsjeense probleem vrijwel verstomd. Volgens Poetin is er geen
verband tussen het Russische beleid in Tsjetsjenië en de gebeurtenissen
in Beslan. "Denk je eens in dat mensen die kinderen in de rug schieten
ergens op onze planeet aan de macht komen. Dan heb je geen vragen meer
over ons beleid in Tsjetsjenië", aldus de president.
Die
gewraakte vragen, waar Poetin op doelt, worden de laatste dagen tot zijn
ongenoegen steeds meer gesteld. De president krijgt in de Russische
media veel kritiek over zijn aanpak van het gijzeldrama dat eindigde in
een ware slachting. De krant Kommersant vindt dat Poetin niet zijn
verantwoordelijkheid neemt. Aan de gijzeling ligt volgens de krant de
oorlog in de afvallige republiek Tsjetsjenië ten grondslag, en niet het
internationaal terrorisme.
Dat lijkt ook elders de overheersende
mening. Het liberale parlementslid Rizhkov liet weten dat de
verantwoordelijkheid overduidelijk ligt bij Poetin, de
veiligheidsdiensten en Binnenlandse Zaken. “Je kunt je niet verschuilen
achter het thema van internationaal terrorisme. Frankrijk,
Groot-Brittannië en de VS slagen er ook in om de problemen in eigen land
op te lossen.” Poetin zei zaterdag op de Russische televisie dat
“internationale terroristen een totale oorlog tegen Rusland hebben
afgekondigd”. De Russen, zei hij, moeten zich mobiliseren tegen “het
algemene gevaar van het terrorisme''. Hij kwalificeerde de gijzeling als
een “aanval op de natie”. Poetin maakte duidelijk dat naar zijn mening
de Tsjetsjeense moslims, met hulp van buitenlandse fundamentalisten,
streven naar onafhankelijkheid om het hele zuiden van Rusland te
ondermijnen.
Politieke oplossing
De president hield
verder vol dat zijn land streeft naar een politieke oplossing voor
Tsjetsjenië. Rusland zal volgens Poetin geleidelijk zijn troepen naar de
barakken laten terugkeren en een minimaal noodzakelijk geacht aantal in
de deelrepubliek laten blijven, "net zoals de VS doen in Californië en
Texas". Dat het nog steeds oorlog is in Tsjetsjenië, vijf jaar nadat hij
de eerste troepen had gestuurd, ontkende Poetin zo meldt het ANP. "Het
is een smeulend conflict. Er zijn aanvallen geweest, maar niet zoals de
grote van 1999."
Poetin wil geen openbaar onderzoek
De
Russische president is niet van plan een openbaar onderzoek te laten
doen naar het gijzeldrama, meldt RTL Nieuws vandaag. Wel wil hij een
intern onderzoek instellen. Poetin zegt dat een openbaar onderzoek
contraproductief zal werken omdat het zal leiden tot een “politieke
show”. Maar hij zal zich niet verzetten tegen een eigen onderzoek van
het parlement. Felle kritiek is er ook op de overheidscommunicatie. De
autoriteiten hebben bewust lagere aantallen van gijzelaars doorgegeven.
Russische media voelden zich tijdens het gijzeldrama belemmerd in de
vrije nieuwsgaring.
Politiek-digitaal.nl, 31 augustus 2004
Minister De Graaf geeft startsein proef biometrische identificatie
Minister De Graaf van Bestuurlijke Vernieuwing heeft zich vandaag
gelegitimeerd bij burgemeester Jorritsma-Lebbink van Almere. Dat deed
hij met een nieuw proefpaspoort, waarin zijn biometrische kenmerken zijn
vastgelegd.
Door Steven de Jong
De Graaf loste met deze handeling het
startschot voor de praktijkproef '2B or not 2B'. Het kabinet heeft het
voornemen om twee biometrische kenmerken, gelaatsherkenning en
vingerafdruk, toe te voegen aan het paspoort en de Nederlandse
identiteitskaart. De invoering zal min of meer samen vallen met de Wet
op de uitgebreide identificatieplicht die op 1 januari 2005 van kracht
wordt. Niet iedereen is blij met de ontwikkelingen.
Het
Nederlandse besluit om een biometrisch reisdocument in te voeren staat
niet op zichzelf. In mei 2003 besloot de International Civil Aviation
Organization dat gezichtsherkenning het meest betrouwbare biometrische
identificatiemiddel is. Vervolgens maakten de VS kenbaar dat vanaf 26
oktober 2005 alleen buitenlanders in bezit van een paspoort met
gelaatsherkenning-chip zonder visum het land kunnen bezoeken. Ook de
Europese Unie zit Nederland op de hielen met gemaakte afspraken.
'Fraude tegengaan, grenspassages vergemakkelijken'
Het
nieuwe document moet internationale grenspassages vergemakkelijken en
'look alike fraude' in het maatschappelijk verkeer tegengaan. De proef
‘2B or not 2B’ levert nu de praktijkgegevens die nodig zijn voor de
besluitvorming tot invoering van biometrie op de reisdocumenten. Met de
praktijkgegevens kan de algemene invoering van nieuwe reisdocumenten
zorgvuldig worden voorbereid, zo laat het ministerie van Binnenlandse
Zaken weten in een persbericht.
10 Euro in ruil voor gelaatscan en vingerafdrukken
Minister
De Graaf is niet de enige proefpersoon. Mensen die in het komende half
jaar een paspoort of identiteitskaart aanvragen, lopen de kans dat er
ook van hen een gelaatsscan en twee vingerafdrukken worden afgenomen.
Deze kenmerken worden verwerkt in een testdocument. Bij het afhalen van
het reisdocument vindt een verificatie plaats: de biometrische kenmerken
(gelaat en vingers) worden vergeleken met de kenmerken die in het
testdocument zijn opgenomen. Ze kunnen er niet mee de grens over.
Meewerken is op vrijwillige basis en alleen mogelijk voor inwoners van
de gemeenten Almere, Apeldoorn, Eindhoven, Groningen, Rotterdam en
Utrecht. Biometrische kenmerken hebben een prijskaartje, erkent het
agentschap BPR in een folder van het ministerie: "Doe mee aan de
praktijkproef biometrie en ontvang 10 euro korting!"
'Vrijheden inleveren voor schijnveiligheid'
De
invoering van de biometrische legitimatie valt min of meer samen met de
Wet op de uitgebreide identificatieplicht die op 1 januari 2005 in
werking treedt. Niet iedereen is blij met deze ontwikkelingen. Het
algemene standpunt van de Landelijke Campagne Tegen de
Identificatieplicht luidt: "Wij vinden dat de identificatieplicht een
placebo is met sterke bijwerkingen. Mensen in Nederland zullen vrijheden
moeten inleveren voor een schijnveiligheid ten bate van politici die
perse 'iets' aan veiligheid moeten doen." In artikelen op hun website
gaan zij fel te keer tegen argumenten als 'Niks te verbergen, niks te
vrezen' en voeren ze een strijd tegen het 'Gedigitaliseerd Wantrouwen'.
"De veiligheidswaan heeft grote gevolgen voor de persoonlijke
levenssfeer van ons allen."
T-shirt tegen identificatieplicht
Bits
of Freedom (BOF), een onafhankelijke stichting die opkomt voor digitale
burgerrechten, trekt eveneens fel van leer tegen de plannen van de
regering. Op hun website kunnen mensen een T-shirt bestellen, waarmee ze
zich tegen de identificatieplicht kunnen wapenen.
Politiek-digitaal.nl, 30 augustus 2004
Niet privacyinbreuk, maar schijnveiligheid is onderschat probleem
Groot-Brittannië is zonder dat iemand het doorhad dé
toezichthoofdstad van Europa geworden. Dat zegt Barry Hugill, een
woordvoerder van de Engelse burgerrechtengroep Liberty.
Door Steven de Jong
Opmerkelijk is dat de roep om privacy
langzaamaan overschaduwd wordt door de waarschuwing van deskundigen voor
'schijnveiligheid'. Ian Brown, onderzoeker voor Information Policy
Research, meldt aan The Associated Press: "Het is een illusie dat
camera's voor veiligheid zorgen."
Analisten schatten dat iedere
Brit gemiddeld 300 keer per dag door camera's van het observatiesysteem
CCTV wordt ge-'spot'. CCTV (Closed Circuit Television) werd een hype
door de komst van digitale video, goedkope geheugenchips en verfijnde
software. Groot-Brittannië wordt beschouwd als de wereldleider in
Orwelliaanse surveillance.
‘Straatverlichting effectiever dan camera’s’
Niet
alleen Liberty, maar ook vrijwilligersorganisatie NACRO trekt de
preventieve werking van CCTV in twijfel. Hun studie wees uit dat in
gebieden met intensieve camerasurveillance de misdaad slechts met 3 tot 4
procent verminderd, terwijl betere straatverlichting kan leiden tot 20
procent minder incidenten. NACRO meent dat het publiek minder oplettend
is, naar mate er meer camera's in de buurt zijn. Bij de autoriteiten
komen hoe langer hoe meer verzoeken binnen van burgers om ook hun
straathoeken te voorzien van camera's. Vooral om prostituees en
drugsdealers af te schrikken, zo meldt The Associated Press. Critici
menen dat intensieve camerasurveillance de misdaad verder naar buiten
jaagt, maar IT-chef Simon Norbury van Westminster's stadsraad bestrijdt
dat: "We vatten ze juist in de kraag."
CCTV dankt opmars aan digitalisering
De
mogelijkheid om beelden digitaal op te slaan heeft een sleutelrol
gespeeld in de industriële groei van CCTV-toepassingen. Benzinestations
in het Verenigd Koninkrijk doen nu een proef met het automatisch
herkennen van nummerplaten om benzinedieven te pakken. De technologie
wordt al gebruikt om te controleren of automobilisten, die het centrum
van Londen inrijden, hun tol wel hebben betaald. Ook wordt CCTV gebruikt
om verkeersovertreders en verdachten van terrorisme op te sporen.
‘Geen Big Brother, maar vriendelijke oplettende oom of tante’
De
Amerikaanse auteur Jeffrey Rosen drukt zich in zijn nieuwe boek, The
Naked Lunch, verrast uit over de snelle publieke acceptatie van het
surveillancesysteem: "De camera's worden gezien als een vriendelijk oog
in de lucht, geen Big Brother maar een vriendelijke en oplettende oom of
tante."
Groot-Brittannië is momenteel druk bezig haar kennis te
exporteren. Peter Fry, woordvoerder van de CCTV Users Group, zegt dat er
vooral bij Amerikaanse universiteiten en scholen vraag naar is. Fry
ziet meer mogelijkheden dan alleen het bewaken van veiligheid. Zo zou
hij ouders de mogelijkheid willen geven om mee te gluren in de klas. Dat
gaat de burgerrechtenbewegingen Liberty, de organisatie die zich
momenteel fel verzet tegen meer cameratoezicht, een brug te ver.
Coolpolitics, 24 augustus 2004
'Jouw goddeloze moraal deugt niet'
Van politiek tot buurthuis, heel veel Nederlanders mengen zich in de
discussie over waarden en normen. Maar kan jongeren deze discussie iets
interesseren?
Door Steven de Jong
Coolpolitics startte een internetforum
en organiseerde een debat met artiesten, politici en publiek op het
Lowlandsfestival. Debatleiders Theo van Gogh en Sander Lantinga (MTV)
wisten 1500 jongeren anderhalf uur lang te boeien en te prikkelen met
stellingen, vragen en regelrechte beledigingen.
In de Higher
Ground-tent werd op 21 augustus 2004 het normen- en waardendebat feller
dan ooit gevoerd. Presentater Theo van Gogh legde politici en artiesten
het vuur aan de schenen met morele dilemma’s. Het publiek stelde
kritische vragen en liet van zich horen door geklap, boegeroep en
gefluit. In de aanloop van het evenement konden Lowlanders op het
Coolpolitics-forum reageren op stellingen.
Normen en waarden gaan
niet alleen over 'de kleine dingetjes die het leven aangenaam maken',
maar ook over het aanpakken van grotere zaken, zoals
ontwikkelingssamenwerking en de omgang met de Arabische wereld. Politiek
draait om keuzes, het maken van morele afwegingen. Daarvoor moet een
prijs betaald worden. Niet alleen in klinkende munt, maar volgens
debatleider Van Gogh ook in “oorlogsslachtoffers, kamerzetels en
arbeidsplaatsen”. Dat was de saus waar Van Gogh het debat mee overgoot
en van scherpe kantjes voorzag.
Van Gogh zette de politici meteen
voor het blok. “Hoeveel doden mogen er nog onder de troepen in Irak
vallen, totdat de boel daar op orde is?”. VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali,
door de presentator aangekondigd als ‘de officiële ketter van de
moslimgemeenschap’, wist er wel antwoord op: “Het leger brengt risico’s
met zich mee, dat moeten we accepteren.” Het menselijke individu is
volgens de politica een “doel op zich”. Dat de rechten van de mens, en
in het bijzonder die van de vrouw, nog niet “universeel” zijn, is haar
een doorn in het oog. “Een ideologische oorlog voeren is soms
onvermijdelijk.” Dat laatste tot luid boegeroep van het publiek.
The west is the best?!
Zijn
westerse waarden superieur? De stelling ‘The west is the best’ deed
eveneens de gemoederen hoog oplopen. D66-Kamerlid Bert Bakker,
aangekondigd als ‘de politicus van de partij die Anne Frank nodig had om
Pim Fortuyn te bestrijden’: “Het westen viert op humanitair gebied
hoogtij, in dat opzicht zijn wij superieur.” SP-Kamerlid Agnes Kant
plaatst kanttekeningen: “Ik vind dat Nederland juist steeds minder als
voorbeeld dient. Nederland wordt steeds onrechtvaardiger. Het moet niet
gaan om meer of minder geld, maar om hoe je samen problemen oplost. Het
kabinet Balkenende zegt 'kom voor jezelf op en zorg niet voor elkaar'.
Dat is niet goed."
Bakker ziet kans om net als Kant de koers van
Balkenende te bekritiseren: “Het ergste vind ik de manier waarop het CDA
haar normen en waarden propageert. Ze laat mensen niet zelf kiezen. Het
moet toch zo zijn dat jij ervoor kiest of je wilt lachen om de
koningin? En of je abortus of euthanasie wilt?.” De Lowlands-gangers
heeft hij even op zijn hand, bijgezet door applaus en instemmend gejoel.
Even, want op Van Gogh’s vraag “Wat doet u dan in die regering?”, geeft
hij een blijkbaar onbevredigend antwoord: “Ik stoor me aan de partijen
die hun verantwoordelijkheid niet nemen. D66 heeft dat wel gedaan.”
Bakkers succesje wordt verder teniet gedaan door zijn ongelukkige
antwoord op de stelling ‘De Arabische wereld heeft een corrigerende tik
nodig’. Zijn uitspraak “Zo’n tik deel je alleen aan kinderen uit”, valt
niet in de smaak. Afkeurend gebrul valt hem ten deel.
De vraag
‘Is het exporteren van onze normen en waarden een morele plicht of is
het pure arrogantie?’ werd ook voorgelegd op het Coolpolitics-forum op
Lowlands.nl. Forum-er Erik van Gramsbergen: “Die Arabieren zitten
helemaal niet te wachten op onze moraal, erger nog ze verwerpen die. Een
democratie bestaat bij de gratie van een breed ondersteunende
middenklasse. Of het nou gaat om democratie of moraal brengen, het
blijft een collectieve opvoeding van een volk dat er hele andere ideeën
op na houdt.”
Zijn opponent vindt hij in Peter: “Wat zit je nou
te blaten Erik? De Arabische cultuur is gewoon achterlijk. Of ze nou op
onze moraal zitten te wachten of niet, zal me een rotzorg zijn. Ik steun
Bush en bondgenoten van harte: ‘wie niet horen wil, moet maar voelen’.
Ga maar eens uitleggen wat die Arabische normen en waarden zijn, en
waarom we daar respect voor moeten hebben!” Vervolgens slaan ze elkaar
om de oren met westerse en Arabische waarden, dat uiteindelijk ontaard
in een waar conflict. Peter: “Zullen we op Lowlands de Alpha-tent
ombouwen tot de Abu Ghraib-tent? Gaan we al die Erikjes opstapelen en
dan pleuren we de foto's op dit Lowlands-forum.”
Van Gramsbergen:
“Dus dit is de moraal van Lowlanders? Ziek, erg ziek. Ik ga dus echt
niet, als jullie zo met elkaar omgaan. Trouwens, godsdienst levert
helemaal geen teringzooi op, het biedt mooie leefregels. Ga eens de
bijbel lezen of de koran of wat dan ook, maar jouw goddeloze moraal
deugt niet!”
Hebben politici en artiesten een voorbeeldfunctie?
Afgezaagd
of niet, de affaire-Oudkerk bleek ook hier weer de perfecte casus voor
een verhitte discussie. Het publiek werd geraadpleegd: “Mag een
wethouder naar de hoeren?” Een instemmend geluid was het antwoord, maar
slechts enkele vingers rezen omhoog toen Van Gogh hen vroeg wie van hen
prostituees bezocht. D66-er Bakker moest zich ook verantwoorden. “Dat is
privé, en gaat niemand wat aan.”, antwoordde hij om vervolgens snel het
onderwerp naar een algemener niveau te tillen: “Politici hebben zich
netjes te gedragen, maar privé moet van werk gescheiden blijven." De
D66-er ergert zich aan politici die hun sigaret doven als er camera’s in
de buurt zijn.
Ook op het forum werd de Oudkerk-affaire
besproken. Aldaar naar aanleiding van een discussie over de gedragscodes
die media dienen te hanteren. Forum-er Melissaah: “Al dat gedoe over
'voorbeeldfunctie' en 'je misbruikt het uitschot waar je je politiek
voor inzet'-gedoe, daar moeten we eens vanaf. Wat hij deed was legaal.
Wat hem de das omdeed was het taboe erop. Heleen van Royen had dat
moeten weten. De affaire had hem zijn baan niet mogen kosten. Het was
misschien wel nieuws, maar niet al het nieuws hoeft op straat. Die
selectie kan een goede journalist toch maken?”
Internetter
Siepi: "Die 'bitch' van een Heleen van Royen kende haar
verantwoordelijkheid als journalist wél: het opschrijven van de
waarheid, het brengen van nieuws." Cruscessss2 valt Melissaah bij:
"Buiten kantoortijden mag ik mijzelf graag tegoed doen aan een drank,
drugs, feesten, noem maar op. Dit is niet van invloed op de manier
waarop ik mijn beroep uitoefen. Zolang ik nuchter en voldoende uitgerust
op mijn werk verschijn is het niemand zijn zaak wat ik in mijn eigen
tijd doe."
De vraag of artiesten een voorbeeldfunctie hebben was
voorbestemd aan Radio3FM-DJ Giel Beelen. Beelen is een DJ met een
heftige reputatie die taboes niet uit de weg gaat. Zo liet hij zich
tijdens een uitzending door een prostituee oraal bevredigen, noemde Mein
Kampf op de radio een ‘indrukwekkend boek’ en riep hij in een
VARA-uitzending op om poederbrieven naar de KRO te sturen. Bij 3FM wordt
zijn vrijgevochten imago wél gewaardeerd en nu ingezet als
marketingtool. Beelen vindt dat artiesten, hijzelf in het bijzonder,
“absoluut geen voorbeeldfunctie” hoeven te hebben. Raps waarin artiesten
“uitdrukken hoe ze zelf denken, wat ze voelen en vinden”, verwelkomt
hij. Maar hij vindt het “jammer” dat de Haagse rapgroep DHC
terugkrabbelde wat betreft de “stoere praat” die ze in haar gewraakte
‘Hirsi-Ali-diss’ bezigt.
Vrijheid van meningsuiting
Beelen
brengt de discussie hiermee op een interessant zijspoor: ‘de grenzen
van vrijheid van meningsuiting’. Hirsi Ali: “Ik ben voorstander van
vrijheid van meningsuiting, maar als je met de dood wordt bedreigd moet
je daar aangifte van doen. Het punt is dat je niet weet of ze het echt
serieus menen. Wel hebben ze in een brief hun excuses aangeboden. Die
heb ik aanvaard.” Ali Bouali, beter bekent onder artiestennaam Ali B.,
wordt in de discussie betrokken. De Marokkaanse rapper, populair door
zijn unieke combinatie van Stand-up Comedy en hiphop, legt uit dat
bedreigingen in rapnummers niet al te letterlijk moeten worden genomen.
Het is een manier van spreken. Ali B. beklaagt zich wel over de vele
‘hate-mails’ die hij ontvangt: “Ook daarop moet actie worden
ondernomen!” Theo Van Gogh laat weten juist “trots” te zijn op de
haatdragende e-mails die dagelijks zijn mailbox overladen.
Ali B.
baalt er van dat hij zich voor de Nederlandse maatschappij moet
verantwoorden voor de ‘kutmarokkanen’. Toch is hij blij dat hij in
Nederland woont. Van Gogh herinnert hem er fijntjes aan: “Ali, als je
jouw songs in Marokko had geschreven, zat je nu achter de tralies in
plaats van op een podium.” Aan Groenlinks-Kamerlid Marijke Vos vraagt
Van Gogh hoe zij aankijkt tegen fundamentalistische uitingen en of
asielzoekers daarvoor het land uitgezet mogen worden als het te gortig
wordt. Vos draait er een beetje omheen, maar stelt dat “als asielzoekers
zich zodanig misdragen dat zij in de samenleving haatzaaien en geweld
brengen, hun verblijfsvergunning wel op het spel staat”. Van Gogh
zinspeelt op het aantal stemmen dat het haar partij kost wanneer ze
hierover een meer uitgesproken standpunt zou innemen.
Internetters
op het Coolpolitics-forum haalden net als DJ Giel Beelen de omstreden
raps van de afgelopen tijd aan. Remcool: "Die gasten sturen toch geen
kogelbrief, maar rappen gewoon hun zieke geest de ether in. Moet kunnen
dacht ik zo. Al die ophef daarover is zinloos. Als je die lui van DHC
aanpakt, moet je ook Eminem uit de schappen halen. We zijn hier in dit
kikkerlandje van moraalridders een beetje doorgeschoten."
Zestienmiljoenmensen.nl, 24 augustus 2004
Waarden en normen op Lowlands Paradise
Ouderen hebben te weinig respect voor jongeren. Dat vindt een groot
deel van de deelnemers aan het Coolpolitics Waarden en Normen debat op
popfestival Lowlands.
Door Steven de Jong
Verder is het volgens hen met de Nederlandse waarden en normen helemaal
niet zo erg gesteld. Maar om ze nou superieur te verklaren, dat gaat de
meeste jongeren te ver. En de politiek geeft volgens hen al helemaal
geen goed voorbeeld.
A Campingflight to Lowlands Paradise is de
volledige naam van het grootste en populairste meerdaagse popfestival in
Nederland. Het vlakke terrein in de Flevopolder verandert elk jaar in
augustus in een alternatieve cultuurstad met tienduizenden feestende
bewoners. Naast rock- en dansmuziek is er ook cabaret, theater, dans en -
sinds vorig jaar- politiek. Non-profitorganisatie Coolpolitics
organiseerde een debat met artiesten, politici en publiek over waarden
en normen. Saai? Allerminst! Debatleiders Theo van Gogh en Sander
Lantinga (MTV) wisten 1500 toeschouwers anderhalf uur lang te boeien en
te prikkelen met stellingen, vragen en regelrechte beledigingen.
Respectloze bejaarden
Op
de internetsite van Lowlands was de discussie over waarden en normen al
een een paar maanden aan de gang. Daar toonden bezoekers zich vooral
voorstander van een vrijheid-blijheid moraal, waar bij je lekker je gang
kan gaan, zolang je anderen niet lastig valt. Toch moest hen ook een
aantal irritaties van het hart. Het opeisen van zitplaatsen of
voordringen van ouderen roept bijvoorbeeld ergernis op. Internetter
'Fnepke': “Je hoort respect te hebben voor oude mensen, maar als oude
mensen dat nu ook eens voor ‘de jeugd’ hebben...”. Of 'Simon': “Als je
mijn plaatsje in de tram wilt hebben kan je dat gewoon vragen”. Op het
festival kreeg de stelling van Theo van Gogh dat ouderen geen respect
meer hebben voor jongeren luid bijval.
Bedreigingen
Van
een andere aard was de discussie over de verharding in de samenleving.
Via rapnummers worden bijvoorbeeld steeds vaker bedreigingen geuit aan
het adres van anderen. 'Dissen' heet dat in rapjargon. VVD-Kamerlid
Hirsi Ali, die onlangs in een diss met de dood werd bedreigd, zei
daarover op Lowlands: “Ik ben voorstander van vrijheid van
meningsuiting, maar als je met de dood wordt bedreigd moet je daar
aangifte van doen. Het punt is dat je niet weet of die rappers het echt
serieus menen. Wel hebben ze in een brief hun excuses aangeboden. Die
heb ik aanvaard”.
De Marokkaanse rapper Ali B., legt uit dat
bedreigingen in rapnummers niet al te letterlijk genomen moeten worden.
Het is een manier van spreken. Op het internetforum schrijft 'Remcool':
"Die gasten sturen toch geen kogelbrief, maar rappen gewoon hun zieke
geest de ether in. Moet kunnen dacht ik zo. Al die ophef daarover is
zinloos. We zijn hier in dit kikkerlandje van moraalridders een beetje
doorgeschoten."
Corrigerende tik
Zijn de westerse
waarden superieur aan die van andere culturen? Die vraag leidde bij veel
toeschouwers tot een mond vol tanden. 'Superieur...tsja...dat kan je
niet zo zeggen denk ik', mompelt een jongen die een microfoon krijgt
toegestoken. Theo van Gogh vraagt vervolgens of hij vindt dat de
Arabische wereld een corrigerende tik nodig heeft. Het publiek blijkt
weinig oorlogszuchtig. De Lowlanders geloven niet dat de oorlog in Irak
primair om het brengen van westerse waarden als vrijheid en democratie
gaat, maar om olie. Op het internetforum lezen we wel (anonieme)
afwijkende meningen: 'De Arabische cultuur is gewoon achterlijk. Of ze
nou op onze moraal zitten te wachten of niet, zal me een rotzorg zijn.
Ik steun Bush en bondgenoten van harte: ‘wie niet horen wil, moet maar
voelen’. Ook hier geldt dat jongeren vooral weinig respect hebben voor
mensen of culturen die dat niet voor hén hebben.
Voorbeeldfunctie
'Mag
een wethouder naar de hoeren?' legde Van Gogh zijn publiek tenslotte
met een grijns voor. Er klinkt instemmend geroep. Waarop de aanwezige
politici direct gevraagd werden naar eventuele buitenissigheden. D66
Kamerlid Bert Bakker gaat niet naar de hoeren, maar wil zich daar ook
niet over verantwoorden: 'Dat is privé, en gaat niemand wat aan.' De
vraag of artiesten een voorbeeldfunctie hebben was voorbestemd voor Giel
Beelen. De omstreden 3FM DJ liet zich immers tijdens een radio
uitzending oraal bevredigen door een prostituee. Beelen: 'Artiesten
hoeven absoluut geen voorbeeldfunctie te hebben. Ik verwelkom artiesten
die uitdrukken hoe ze zelf denken, wat ze voelen en vinden. Ik vind het
hoogstens jammer ze vaak terugkrabbelen als het erop aan komt.'
Vrijheid
Voorbeeldfunctie
of niet, de Lowlanders lijken zich weinig zorgen te maken over het
gedrag van anderen. De deelnemers aan het debat en aan het internetforum
hebben persoonlijke vrijheid van uitdrukking hoog in het vaandel. Dat
is ook wel logisch als je bedenkt hoeveel verschillende subculturen zich
op het festival ophouden.
Toch wordt het waarden en normen debat
als een zinvolle discussie beschouwd. Niet om het allemaal met elkaar
eens te moeten worden, maar juist om te benoemen waarom dat niet per se
hoeft. Internetter 'Cruscess' stelt vast: 'Mensen zijn altijd op zoek
naar medemensen'. En dat geldt zeker voor de Lowlanders.
Coolpolitics, 24 augustus 2004
Lowlands, een alternatieve cultuurstad
De kracht van Lowlands is haar voorkomen als alternatieve
cultuurstad, waar iedereen zijn of haar eigen cultuur kan vieren of
identiteit kan uiten. Deze bewering van organisator Mojo veronderstelt
de aanwezigheid van subculturen. Maar zijn die daar wel?.
Door Steven de Jong
Zien Lowlanders zichzelf als ‘lid van
een hokje’ of moeten ze er niets van hebben? Vragen waar
non-profitorganisatie Coolpolitics antwoord op kreeg via een online
forum op Lowlands.nl.
De forumbezoekers laten zichzelf niet graag
in een hokje plaatsen. Forum-er Jara “haat hokjes” en Ruben zegt “weg
met dat hokjesgedinges!”. China vraagt zich verontwaardigd af "of het
verplicht is ergens bij te horen". ThaVamp vindt het "een beetje triest"
om mensen in hokjes te stoppen en drukt zijn omstanders op het hard
"gewoon lekker jezelf te blijven".
Simon: "Het is leuk dat jij
die behoefte voelt, maar de meeste stervelingen kunnen absoluut niet
zonder groepsgevoel". Prog haalt de commercie aan: "Hokjes zijn handig
voor de marketing. Als een nieuwe stroming al niet voor ze bedacht is,
worden de normen en waarden wel voor ze bedacht". Uiteraard trapt hij
met deze wetenschap daar zelf niet in. "Ik ben ik", voegt hij eraan toe.
‘Ik ben een rapneger met een hanenkan en Pipo de Clown-schoenen’
Pep
constateert dat er een steeds grotere groep mensen is die tussen de
subculturen switchen: “De ene week een houseparty, de andere week een
Gothfeest. Waarom jezelf in een hokje duwen, als de ware individualist
overal buiten staat? Het gaat uiteindelijk om de muziek. Je kunt feeling
hebben met het gedachtegoed van een groep zonder jezelf erin te
storten.” Zo ook Mokki: "Ik ben blij dat ik een repneger ben met een
vette hanenkam en Pipo de Clown-schoenen. Ik pas tenminste niet in een
hokje want mijn schouders zijn te breed en mijn schoenen te groot".
Skapeople
is de ware switcher en trekt zich van niets en niemand wat aan: “Ach,
ik doe lekker waar ik zelf zin in heb. Je kunt me overal tegenkomen, van
een houseparty tot een of ander hok met wat vage bandjes. En als mensen
mij in een hokje willen plaatsen moeten ze dat lekker doen.”
‘Openstaan voor andere levenswijzen, muzieksoorten, mensen’
Toch
zijn er onder hen wel degelijk mensen die zichzelf in een hokje
plaatsen. Nosh: “De enige subcultuur waar ik echt met recht toe kan
behoren is die van de Geeks. De hardcore gamers, mensen die dag en nacht
gamen, aan één stuk door erover kunnen praten, en met liefde 500 euro
voor een stuk hardware betalen.” Een andere forum-er, Narya, heeft van
alles wat meegekregen en voelt zich nu thuis bij de Dinky-cultuur: "Qua
muziek is het wat gevarieerder." Haar hokje is er één van tolerantie,
"openstaan voor andere levenswijzen, muzieksoorten, mensen".
Blablabla
dicht zich, sarcastisch bedoelt, de rol toe van een minder populaire
groep: "Ik behoor tot de hooligans. Vechten, snuiven en stelen, da’s
mijn ding!" Melissaah trekt van leer tegen de Gothics, een ruim
vertegenwoordigde subcultuur op Lowlands: "Gothics zijn doorgedraafde
alto's die zich willen onderscheiden van de massa. Alles wat een beetje
afwijkt, mag zich aansluiten bij hun sektarische clubje. Ze zijn
gefascineerd door fantasy-boeken, magie en heksen. Ze willen iets
middeleeuws uitstralen en vinden dat meer mensen dat moeten doen. Ze
zeggen veel waarde te hechten aan de kwaliteit van het leven en na te
denken over de zin ervan. Wat anderen van hen denken, boeit ze niet.”
‘Een unieke groep, dan ben je anders én gelijk’
Simon
vindt de subculturen “hartstikke handig”, al brengt hij het met enig
sarcasme. “Een unieke groep, dan ben je anders én gelijk. Dan mag je
gebruik maken van andermans ruggengraat en heb je aan een half woord
genoeg. Een echte win-win-situatie dus.”
Retak maakt zich zorgen
om de agressiviteit tussen de groepen, in zijn woorden zijn het "kuddes
die zich in een andere wereld wanen". Ook Cruscesss2 merkt op dat het
‘zij zijn dan anders wij’-gevoel leidt tot wrijving. Pep neemt als
voorbeeld een incident op Lowlands: "De laatste keer dat er gabber was
op Lowlands, werd de DJ bekogeld met alles wat er voorhanden was. Hij
heeft niet langer dan vijf minuten gedraaid."
Op een paar na
hebben de meeste forumbezoekers er dus moeite mee zichzelf als lid van
een subcultuur of hokje te zien. Dat is "zielig", want "subculturen zijn
een camouflage voor onzekere mensen die graag ergens bij willen horen",
meent Retak. Cruscesss2: “Iedere subcultuur is een eigen vorm van
conformisme. Mensen zijn altijd op zoek naar medemensen en gebruiken in
dit geval kleding en uiterlijk als uithangbord voor hoe ze willen
overkomen. Zeker bij jongeren is dit heel sterk te zien.”
Politiek-digitaal.nl, 11 augustus 2004
Twijfelachtig vertrouwen in veiligheid Olympische Spelen Athene
Aan de vooravond van de Olympische Spelen in Athene is Griekenland
vol vertrouwen in een veilig verloop van het evenement. Alles is in het
werk gesteld om terreuraanslagen op menigtes, atleten en officiële
bezoekers te voorkomen.
Door Steven de Jong
Premier Costas Karamanlis is klaar
voor "uitstekende en veilige Spelen", Paus Johannes Paulus II vroeg de
Heilige Maagd Maria om bescherming en VS-veiligheidsadviseur Condoleezza
Rice prees, hoewel terughoudend, de Griekse veiligheidsmaatregelen.
Toch
spreken veiligheidsambtenaren nog van 'last-minute issues' en vormt de
receptie van hoge politici in het Herodes Atticus Theater nabij de
Acropolis een groot veiligheidsrisico. Condoleezza Rice: "Het is een
illusie te denken dat een aanslag voorkomen kan worden."
Vertrouwen in veiligheid Zomerspelen
De
maatregelen om de veiligheid tijdens de Olympische Spelen te waarborgen
zijn immens. 70.000 ambtenaren zijn er voor op de been in Athene.
Electronische surveillance vindt plaats in de straten, onderwater en in
de lucht. Gevechtsvliegtuigen verkennen het luchtruim op aanwezigheid
van onbevoegde vliegtuigen, Patriot-raketten staan op scherp en de NAVO
houdt de grenzen van land en luchtruim in de gaten. De nationale
veiligheidsadviseur van het Witte Huis, Condoleezza Rice, prees de
Griekse veiligheidsmaatregelen maar bleef voorzichtig: "We geloven dat
ze er hard aan gewerkt hebben, maar het is een illusie te denken dat
daarmee een aanslag voorkomen kan worden", zo liet zij maandag aan
nieuwszender CNN weten.
De president van het Internationaal
Olympisch Comité (IOC), Jacques Rogge, uitte zich optimistischer: "Deze
Spelen zullen heel, heel goed worden!". Vlak daarvoor ontving hij van
het nationale Athens 2004 Organisatiecomité een eindrapport, alwaar hij
zeer goed over gestemd was, met name op het gebied van de voorzieningen
voor veiligheidsbewaking. De premier, Costas Karamanlis, zei zaterdag
tijdens een bezoek aan een Olympisch complex: "We zijn klaar voor
uitstekende en veilige Spelen."
Ook van de geloofsgemeenschap
kreeg Athene een steuntje in de rug. Paus Johannes Paulus II sprak zijn
hoop uit op een vredig verloop van de Spelen en vroeg om bescherming aan
de Heilige Maagd Maria. De Heilige Synode van de Orthodoxe Kerk
Griekenland sprak een zegen uit en hoopte "dat het evenement wordt
geleid door een 'geest van solidariteit en vrede', ver van conflicten,
ver van daden van geweld en onfatsoenlijke vertoningen".
'Last-minute issues'
Toch
gingen de voorbereidingen niet altijd even vlot. Het installeren en
testen van veiligheidssystemen voor de Olympische Spelen is vertraagd
door de late completering van gebouwen en infrastructuur. Ook
softwarematige problemen speelden mee. Dat meldde een woordvoerder van
het ministerie voor Openbare Orde eergisteren aan de internationale
krant The Herald Tribune. Vorige week woensdag meldde Giorgos
Voulgarakis, minister van Openbare Orde, dat het beveiligingssysteem
volledig is geactiveerd en adequaat kan reageren op ongeregeldheden. Hij
lichtte daarbij de geavanceerde mogelijkheden van het electronische
surveillancesysteem, het zogeheten C14, gedetailleerd toe. Onzeker is
hoe zeker de Grieken van hun gloednieuwe waakhond zijn. De woordvoerder
zei dat verantwoordelijkheden voor de veiligheid op verschillende
ministeries nog zinspelen op 'last-minute issues'.
Minister van Cultuur: 'Geld speelde geen rol'
Tijd
zal uitwijzen of de Griekse autoriteiten zich goed voorbereid hebben op
incidenten, maar onwaarschijnlijk is dat financiële middelen als
beperkende factor wordt aangemerkt. Officiële bronnen wijzen uit dat de
totale kosten van de Spelen, door overwerk en onverwachte
veiligheidsvoorzieningen, de 7 miljard dollar zullen passeren. Enkele
Griekse ambtenaren vrezen dat het zelfs boven de 10 miljard dollar
uitkomt, zo meldt de The Herald Tribune. Fanni Palli-Petralia, minister
van Cultuur en verantwoordelijk voor de overheidsbestedingen voor de
Spelen, liet weten dat geld geen rol heeft gespeeld: "We hebben tegen
niemand 'nee' gezegd. Wat ze ook vroegen, hebben we gedaan."
Griekenland
is er alles aangelegen de Spelen tot een groot succes te maken. Niet
alleen om sceptici af te troeven die beweren dat Grieken het
organisatorisch vermogen missen om zo'n evenement te organiseren, maar
ook omdat sinds de start van de moderne Spelen in 1896 het evenement
weer in Athene, 'de thuisstad', wordt gehouden. Daarnaast willen de
autoriteiten Griekenland op de kaart zetten als volwaardig EU-lid. Het
voorkomen van een eventuele terreuraanslag heeft dan ook een hoge
prioriteit. Niets mag het feestje verstoren.
Bescherming atleten en officiële bezoekers
De
Olympische Spelen zijn in terrorismejargon een 'soft target', oftewel
een gevoelig doelwit voor aanslagen op menigtes. Toch houden de
autoriteiten ook rekening met aanslagen op atleten en officiële
bezoekers. Niet onvoorstelbaar, want tijdens de Spelen van München in
1972 ontvoerde en vermoorde de militante Palestijnse groepering PLO elf
Israëlische atleten. Het trottoir voor het Hilton Hotel in Athene is
daarom voor mensen zonder 'Olympisch legitimatiepasje' afgesloten.
Voertuigen en personen worden door soldaten en politie nauwlettend in de
gaten gehouden.
Voor voormalig VS-president George H.W. Bush
wordt de veiligheid op zee gezocht. Gisteren arriveerde hij op het
Atheense vliegveld, alwaar hij door een militaire helicopter opgepikt en
doorgevlogen werd naar een luxueus jacht in de Egeïsche zee. Bush zal
morgen vertrekken naar het stadion in Piraeus, waar hij de Amerikaanse
delegatie zal leiden. Hij wordt daarbij vergezeld door twintig agenten
van de Amerikaanse recherchedienst FBI.
Veiligheidsrisico receptie Herodes Atticus Theater
Donderdagavond
12 augustus, de avond voor de openingsceremonie, zal de Olympische
Fakkel overgebracht worden naar de Acropolis, waar het zijn opwachting
doet om de dag erna vervoerd te worden naar het Olympisch Stadion.
Tijdens deze gebeurtenis op de Acropolis vindt er een officiële receptie
plaats in aanwezigheid van presidenten, premiers, ministers en andere
vooraanstaande personen. Wanneer de Fakkel geïnstalleerd is op de
Acropolis, zal het gezelschap zich begeven naar het Herodes Atticus
Theater, welke zich bevindt op de helling van de Acropolis-heuvel.
Het
klassieke theater uit 161 n.C. is uitgekozen om het archeologisch
centrum van Athene, rond de Parthenon-tempel op de Acropolis, niet te
veel te belasten. Maar of de locatie als 'strategisch veilig' aangemerkt
kan worden, is de vraag. Omringd door heuvels en struikgewas kan
betrekkelijk eenvoudig een explosief voorwerp het theater ingegooid of
-geschoten worden.
Daar komt bij dat de dagen ervoor, tijdens
openlucht concerten, geen controle is geweest op meegebrachte spullen
van bezoekers. Dat terwijl bij het Olympisch Stadion, achter het
parlementsgebouw, al het bezoekerspubliek werd geweerd ter voorkoming
van het achterlaten van spullen op de tribune. Wel cirkelt er morgen een
Zeppelin boven het theater, uitgerust met apparatuur dat op de
vierkante centimeter nauwkeurig (verdachte) bewegingen gadeslaat. Welke
veiligheidsmaatregelen er op deze gevoelige plek nog meer getroffen
worden, is niet bekend.
Vrijdag 13 augustus gaan de Olympische
Spelen officieel van start. De komende weken zal blijken of 'het
evenement van vrede en internationale vereniging', zoals het in 1896
bedoeld was door de Franse hervormer van de Spelen, Piere de Coubertin,
niet het strijdtoneel zal worden van angst en terreur.
Politiek-digitaal, 7 augustus 2004
Griekenland licht beveiligingsplan Olympische Spelen toe
Het Griekse ministerie van Openbare Orde heeft woensdag inzage
gegeven in de beveiligingsmaatregelen voor de Olympische Spelen in
Athene. Het elektronische surveillancesysteem C14 vormt de ruggegraat
van de beveiliging.
Door Steven de Jong
Gespecialiseerde beveiligingscentra
houden zich continu bezig met het onderscheppen en uitwisselen van
'real-time' informatie. Vooral soft targets, zoals trefpunten voor
voetgangers en autowegen worden nauwlettend in de gaten gehouden.
Electronische surveillancesysteem C14
Giorgos
Voulgarakis, minister van Openbare Orde, zei dat het
beveiligingssysteem volledig is geactiveerd en adequaat kan reageren op
ongeregeldheden. Het electronische surveillancesysteem C14 brengt
beelden over die afkomstig zijn van 293 camera's op straat en een aantal
camera's hangende onder helicopters. Het systeem kan verdachte
voertuigen digitaal volgen, d.m.v. het zogeheten 'pinpointing-system'.
Daarnaast biedt C14 de mogelijkheid om personen bij beveiligingspoorten
te identificeren op gelaat middels 'optical-fiber technology'.
Olympic Security Center
Het
operationele hart van de beveiliging op de Olympische Spelen is het
Olympic Security Center (OKA). OKA interpreteert de beelden van het
C14-systeem. De staf van OKA bestaat uit politie-officieren en
vertegenwoordigers (meer dan 750 mensen) van alle organisaties die
betrokken zijn bij de beveiliging en coördinatie van de Spelen.
Bewaking luchtruim
Het
luchtruim wordt niet vergeten. Het Air Operation Coordination Center
ziet toe op vliegende objecten in 'Categorie 2'. Het gaat daarbij om
kleine (sport)vliegtuigen, hang-gliders en op afstand bestuurbare
vliegtuigjes of helicopters. Wanneer deze binnen een straal van 45
kilometer van een 'Olympische stad' komen zal het centrum direct actie
ondernemen. Een woordvoerder van de Griekse luchtmacht meldde eerder:
"elk vliegtuig dat zonder toestemming het luchtruim boven Athene kiest,
zal worden neergehaald". Inmiddels staan er zes Patriot-raketten op
scherp. Speciale verkenningsvliegtuigen zullen gedurende het evenement
voortdurend surveilleren.
Evaluatie terroristische dreigingen
Het
evalueren van terroristische dreigingen is de taak van het Olympic
Information Center (OKA). In gebieden waar geen georganiseerde
operatiecentra zijn, kan het Mobile Operation Center worden opgesteld.
Deze draagt de code-naam 'Alexander the Great' en is uitgerust met
geavanceerde technologie, vergelijkbaar met die van de OKA. Ook is er
een nieuw communicatiesysteem in gebruik genomen. Het zogeheten TETRA
Cable Radio Communication Network moet de communcatie tussen
beveiligingsdiensten verzorgen.
Verkeersmanagement
Het
Operation Center for Traffic Monitoring and Control (THEPEK), zal
verkeersinformatie van C14 analyseren en chauffeurs via matrixborden
informeren over verkeersomstandigheden. De C-14-videobeelden, afkomstig
van op tal van plaatsen gepositioneerde camera's, gebruikt de
verkeerspolitie om het verkeer zo effectief mogelijk te coördineren.
Anti-terrorisme eenheid van NAVO gevestigd in Athene
Het
veiligheidsplan van de Olympische Spelen is in hoofdlijnen
vergelijkbaar met dat van de Winterspelen die 2 jaar geleden in Salt
Lake City plaatsvonden. Ook daar stelden de autoriteiten alles in het
werk om een terreuraanslag te voorkomen. Inmiddels heeft de NAVO een
anti-terrorimse eenheid naar Athene gestuurd. De eenheid, met als basis
het Griekse Halkida, is gespecialiseerd in de afweer van aanvallen met
chemische, biologische en nucleaire wapens. Soldaten uit België,
Tsjechië, Hongarije, Italië, Polen en Spanje maken deel uit van het
bataljon. Zij ondersteunen de Griekse politie in het geval van een
aanval.
Speciale noodverordening voor demonstraties
Naast
terroristische dreigingen zijn de autoriteiten alert op protesten
vanuit links-radicale en anti-kapitalistische bewegingen.
'Anti-Olympische' actiegroepen menen dat de Griekse overheid de Spelen
gebruikt als excuus om impopulair beleid, zoals bezuinigingen,
privatiseringen en afbraak van de sociale zekerheid, door te drukken.
Het propageren van 'het nationale belang' zou prijsstijgingen en
lastenverzwaringen doen ondersneeuwen. Het stadsbestuur van Athene heeft
een nieuw plan klaarliggen dat tientallen 'red zones' kan aanwijzen
waar speciale noodverordingen in werking kunnen treden.
Extra surveillance
Op
dit moment staan er rondom de parlementsgebouwen en het nabij gelegen
klassieke Olympisch Stadion pantserwagens opgesteld. Ook serveilleren er
extra soldaten, agenten en stadswachten door Athene. Bij publieke
gebouwen en toeristische attracties is de beveiliging zichtbaar
opgeschroefd. Bij de trappen van metrostations nabij Olympische
complexen en uitgangen houden soldaten met mitrailleurs een oogje in het
zeil, ofschoon er vooral op die plekken overal camera's hangen.
Officiële
bezoekers en atleten kunnen de complexen alleen binnen met een
persoonlijk pasje en na een scan van de tassen. Tevens is het verboden
het Olympisch Stadion in Maroussi, een dorp ten noorden van Athene, van
dichtbij te naderen of er foto's van te maken. Het Olympisch Stadion in
het centrum is tot de Spelen niet toegankelijk voor publiek, wat
voorheen wel het geval was.
Politiek-digitaal.nl, 2 augustus 2004
Verhoogde alarmfase terrorisme voor New York en Washington
De Verenigde Staten hebben zondag de alarmfase voor terreurdreigingen
verhoogt van code geel naar code oranje. De verhoogde staat van
paraatheid geldt voor noordelijk New Jersey, New York City en
Washington.
Door Steven de Jong
Tom Ridge van het departement Homeland
Security zegt dat de Amerikaanse inlichtingendiensten aanwijzingen
hebben dat al-Qaeda tussen nu en de Amerikaanse verkiezingen aanslagen
plant, zo meldt nieuwszender CNN.
De dreiging zou gelden voor
grote organisaties in de financiële sector. Het Internationaal Monetair
Fonds en de Wereldbank in Washington, alsook de Citigroep Building en de
Stock Exchange in New York, worden expliciet als potentiële doelen
aangemerkt.
Minister Ridge (zie plaatje) wees zondag in een
toespraak op het risico van autobommen en de verspreiding van chemische
stoffen in ventilatiesystemen. "De bufferzones rond bepaalde gebouwen
worden uitgebreid, zodat onbevoegden de locaties niet met voertuigen
kunnen naderen", aldus Ridge. Burgemeester Michael Bloomberg van New
York voegde daaraan toe dat het toezicht op vrachtwagens die de stad
ingaan wordt opgevoerd. Woordvoerder Sean Milverton van de Wereldbank
liet aan CNN weten dat zijn organisatie maandag gewoon open is, maar dat
werknemers bij de ingang wel last kunnen ondervinden van extra
veiligheidsmaatregelen.
De politie van New York adviseert
bedrijven voorzorgsmaatregelen te treffen. Zo moeten zij op hun hoede
zijn voor onverwachte leveringen en niet bestelde onderhoudsmonteurs.
Ook wordt aangeraden de alarmsystemen te testen en een
beveiligingsambtenaar te laten posten bij publiekelijk toegankelijke
gebouwen.
Het lijkt erop dat het terreuralarm ook te maken heeft
met de Republikeinse Conventie van 30 augustus tot 2 september in
Madison Square Garden, New York. Die bijeenkomst brengt een groot aantal
regeringsfunctionarissen naar de metropool. De verhoging van de
alarmfase heeft als preventief effect dat hulpdiensten en publiek
waakzamer worden.
Het Amerikaanse alarmeringssysteem voor
terreurdreiging, dat direct na 11 september werd ingevoerd, werkt met
kleurcodes. Aan elke kleur zijn maatregelen verbonden, die de
hulpdiensten zekerheid en slagvaardigheid bieden. Nederland is bezig met
de opzet van een vergelijkbaar systeem.
Drie weken geleden sprak
Remkes van alarmfase 'geel met een vleugje oranje' voor bepaalde
gebieden in Nederland. De waarschuwing en voorbarige verwijzing naar een
kleurcoderingssysteem schepte verwarring bij hulpdiensten. De
politievakbond ACP schreef in een open brief dat agenten geen idee
hadden wat zij moesten doen bij verhoogde terreurdreiging.
Politiek-digitaal.nl, 31 juli 2004
Iran hervat nucleair programma
Iran heeft de middelen om binnen enkele maanden een kernbom te
fabriceren. Toch zijn hoge diplomaten van het Verenigd Koninkrijk,
Frankrijk en Duitsland bereid om besprekingen met Iran over diens
nucleair programma te hervatten, zo meldt de Washington Post.
Door Steven de Jong
De onderhandelingen liepen vorige maand vast, nadat de regering in
Teheran had gezegd weer te beginnen met het verrijken van uranium. Iran
ondermijnt hiermee de gemaakte afspraken met de internationale
atoomwaakhond IAEA en de Europese Unie.
Verrijkt uranium kan gebruikt worden als
brandstof voor kerncentrales of kernwapens. Om dat laatste te voorkomen
maakt de internationale atoomwaakhond (IAEA) afspraken met landen die
uranium verrijken.
Deze afspraken houden onder meer in dat landen
akkoord moeten gaan met onverwachte inspecties van de IAEA. In oktober
had Iran nog beloofd alle nucleaire activiteiten op te schorten en
inspecties toe te staan. In juni kreeg het land een berisping van de EU
voor het niet volledig samenwerken met de Weense atoomorganisatie.
Iran verwerpt de beweringen dat haar kernprogramma gebruikt zou worden
om wapens te maken en zegt dat het alleen is bedoeld voor het genereren
van elektriciteit. Ondanks de conclusies van diverse rapporten, waarin
beweert wordt dat Iran enkele maanden verwijderd is van een kernbom,
willen de diplomaten doorgaan met onderhandelingen. "We zijn er nog
steeds van overtuigd dat dit de juiste keuze is om ons doel te
bereiken", zo meldt een zegsman aan persbureau Reuters.
Iran begeeft zich internationaal op glad ijs. De 9/11-Commission, de
instantie die de toedracht van de aanslagen op het World Trade Center
en het Pentagon onderzocht, beweert in haar onlangs gepubliceerd
rapport dat Iran terroristen aan 'schone reisdocumenten' hielp en nauwe
banden onderhield met Osama bin Laden’s terreurnetwerk al-Qaeda.
Politiek-digitaal.nl, 29 juli 2004
Koerst Gijs de Vries aan op effectief Europees veiligheidssysteem?
Het Europees veiligheidsbeleid moet op de schop. Zo besloten de
ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie na moeizame
onderhandelingen eind maart.
Door Steven de Jong
Ze tekenden een verklaring en de Nederlandse oud-staatssecretaris Gijs
de Vries werd aangesteld als Europees terrorismecoördinator.
Nu De
Vries zijn aanbevelingen heeft gedaan, wordt stilaan duidelijk welke
koers Brussel vaart. Geen ramkoers op gesloten inlichtingenculturen,
maar constitutionele hervormingen en harmonisatie van wetgeving.
Hoewel in Nederland vaak gepasseerd, staat Gijs de Vries in Europa goed
bekend. Hij heeft lang in het Europees Parlement gezeten, alwaar hij
het voorzitterschap bekleedde van de 52-koppige liberale fractie.
In
2002 volgt hij voormalig D66-leider Van Mierlo op als Nederlands
vertegenwoordiger in de Conventie, de denktank die de komst van een
Europese grondwet moet voorbereiden. Hij weet daar al snel een
belangrijke rol op te eisen in de onderhandelingen. Toen EU-gezant voor
het buitenland Javier Solana de kandidaatstelling openzette voor een
'coördinator terreurbestrijding', kwam Gijs de Vries al snel als
'frontrunner' in beeld.
Op 25 maart, nog tijdens de EU-top, werd de
oud-staatssecretaris van Binnenlandse Zaken benoemd. Nederland klapte
in haar handen, want ná Bolkestein (Eurocommissaris), ná Kok
(voorzitter werkgroep Lissabon-proces) en het roulerende
EU-voorzitterschap had het alweer een hoge post in Brussel bemachtigd.
'Verklaring betreffende de Bestijding van Terrorisme'
Naast de benoeming van Gijs de Vries werd tijdens de Europese Raad van
25 en 26 maart een verklaring aangenomen door de ministers van Justitie
en Binnenlandse Zaken. Voluit genaamd de 'Declaration on Combating
Terrorism', ofwel de 'Verklaring betreffende de Bestijding van
Terrorisme'.
De boodschap van de Verklaring is: "De Unie en haar lidstaten beloven
plechtig alles te doen wat binnen haar macht ligt om alle vormen van
terrorisme te bestrijden in overeenstemming met de grondbeginselen van
de Unie, de bepalingen in het handvest van de Verenigde Naties en de
verplichtingen die in 2001 zijn aangegaan met het aannemen van
resolutie 1373 van de VN-Veiligheidsraad."
Opvallend is dat de 'Declaration on Combating Terrorism' vooral spreekt
van oude, nog niet uitgevoerde, mislukte of tegengehouden maatregelen
en besluiten. Het gaat om het Europees Arrestatiebevel, een Europees
register van veroordelingen, uitleveren van verdachten, een databank
voor forensisch materiaal en het uitwisselen van informatie en
inlichtingen tussen de met toezicht en handhaving belaste autoriteiten
van de lidstaten.
De verklaring vormt de basis, het werkdocument, voor Gijs de Vries. Aan
hem de taak om de dode en omstreden beleidsletters tot leven te brengen.
Gesloten cultuur van geheime diensten
De Vries zou het als coördinator, direct onder Javier Solana, de Hoge
Vertegenwoordiger voor het Gemeenschappelijke Buitenlands- en
Veiligheidsbeleid (GBVB), niet makkelijk krijgen. Hij is door zijn
benoeming verzeild geraakt in een wereld van gesloten deuren,
wantrouwen tussen diensten en lidstaten, een diversiteit van culturen
en achtergronden, pleidooien voor behoud van soevereiniteit en
nationale politieke belangen.
In de Verklaring staat de verbetering van
inlichtingensamenwerking als belangrijk punt aangestipt om te komen tot
een effectief veiligheidssysteem. Echter over betere samenwerking van
geheime diensten wordt al tientallen jaren gesproken, het is nog maar
de vraag of Gijs de Vries die eilandjescultuur kan doorbreken.
De Vries moet aan vertegenwoordigers van inlichtingendiensten van 25
lidstaten vragen of zij met elkaar aan tafel gaan zitten en de kaarten
open en bloot leggen. Daar houden geheime diensten niet van. Het is
tegen hun natuur in. Als ze al internationaal samenwerken dan doen ze
dat op basis van bilaterale contacten. Kwartetten met z'n tweeën, het
uitgangspunt is wederkerigheid. Diensten geven geen snipper aan
informatie prijs, als zij daar niet minstens iets even belangrijks voor
terugkrijgen.
Ergens zijn geheime diensten nog steeds bepaald door de
Koude Oorlog. Een sterke neiging tot geheimhouding en denken in staat
versus staat.
Overigens zijn landen op politiek en economisch niveau elkaars
concurrenten. Het geheimhouden van de informatiepositie en
inlichtingenmethoden is in dát opzicht van essentieel belang.
“Exclusieve inlichtingen zijn handig om de positie van een land in een
coalitie te versterken”, benadrukt onderzoeksjournalist Jelle van
Buuren in zijn essay ‘Eigen inlichtingen eerst’ (De Groene
Amsterdammer, 2004). Ook hier geldt: kennis is macht. Daarnaast is er
de angst voor het uitlekken van inlichtingen.
Duitsland, Frankrijk,
Spanje en het Verenigd Koninkrijk hebben nu al laten weten dat niet
alle lidstaten toegang krijgen tot hun keukengeheimen. Hoe breder
informatie wordt verspreid, schrijft Van Buuren, “des te groter de kans
dat inlichtingen uiteindelijk bij diensten, organisaties of personen
komen waar ze van de oorspronkelijke 'eigenaars' van het
inlichtingenproduct nooit terecht hadden mogen komen.” Van Buuren wijst
ook op het uitgangspunt van wederkerigheid. Diensten geven geen snipper
aan informatie prijs, als zij daar niet minstens iets even belangrijks
voor terugkrijgen. Minder gekwalificeerde diensten van lidstaten vissen
met hun slechtere informatiepositie achter het net. Geen 'kwartet' voor
hen dus.
Een eerdere poging van Europol, het Europese orgaan belast met het
ondersteunen van politie- en inlichtingendiensten, om diensten gegevens
via een centrale databank uit te laten wisselen is niet voor niets
mislukt. Ergens zijn geheime diensten nog steeds bepaald door de Koude
Oorlog. Een sterke neiging tot geheimhouding en denken in staat versus
staat.
Daar komt bij dat een aantal Europese inlichtingdiensten, waaronder de
Nederlandse AIVD en de Britse MI5, een goede en nauwe samenwerking
hebben met de Amerikaanse CIA. Die verspelen ze als ze toegeven aan het
Europese ideaal van meer en betere samenwerking tussen lidstaten.
Amerika heeft gezegd de inlichtingenkraan verder te zullen dichtdraaien
als geheime diensten in Europa bij elkaar de deur plat lopen.
De
recente uitbreiding met tien nieuwe lidstaten heeft die
terughoudendheid al versterkt. De verklaring 'Declaration on Combating
Terrorism', uitgangspunt voor het actieplan van De Vries, wijdt
welgeteld één zin aan samenwerking met de Verenigde Staten: "Building
on the solidarity and cooperation enshrined in the 2001 Plan of Action
to Combat Terrorism, the European Council will seek to further
strengthen cooperation with the US and other partners in countering the
threat posed by terrorism." Deze doelstelling staat haaks op eisen die
Amerika zelf stelt op het gebied van inlichtingensamenwerking.
Deze wereld van tegenstellingen, geheimhouding en wantrouwen is het
werkveld waar Gijs de Vries in opereert. De Vries' eerste klus werd het
schrijven van een rapport waarin staat op welke concrete punten de
Europese strijd tegen het terrorisme kan worden verbeterd. Dat rapport
is tevens een actieplan dat de uitvoering van de in de Verklaring
aangekondigde maatregelen op korte termijn mogelijk moet maken.
Verzakende lidstaten
Bij de presentatie van het actieplan tijdens de Europese Raad van 17/18
juni bleek dat sommige lidstaten, ondanks hun handtekening onder de
Verklaring, verzuimd hadden de overeengekomen maatregelen te
implementeren. De Vries hamerde op het Europees Arrestatiebevel.
Wetgeving die al in januari van kracht had moeten zijn in de 15 oude
lidstaten en de 10 voormalig kandidaat-landen. Griekenland, Italië,
Tsjechië, Estland en Slovenië werden met naam en toenaam genoemd.
Constitutionele hervorming
Ook benoemt het rapport de beperkingen van de huidige
'pijlerstructuur'. De Vries vindt het noodzakelijk dat de verschillende
EU-commissies en werkgroepen voor terrorismebestrijding beter worden
gecoördineerd. "De huidige structuren zijn gebaseerd op een kunstmatige
pijlerstructuur. In Brussel ontbreekt een instantie die de activiteiten
van de verschillende commissies coördineert." De pijlerstructuur, waar
De Vries op doelt, bestaat uit een drietal systemen waarop de EU rust.
In de eerste pijler, de 'gemeenschapspijler', kunnen onder controle van
het EU-Hof in Luxemburg supranationale besluiten worden genomen. De
tweede is die van het intergouvernementele terrein van veiligheid en
buitenlandsbeleid en de derde betreft het terrein van Justitie en
Binnenlandse Zaken.
Om de terreurbestrijding beter te coördineren deed De Vries drie
alternatieve voorstellen. Als eerste de lancering van een nieuwe
'high-level group' voor terrorisme. Tweede is het samenvoegen van de
'Terrorism Working Group' en de 'Working Party on Terrorism' in een
enkel orgaan. Ten slotte geeft hij als mogelijkheid het behouden van de
huidige structuur, op voorwaarde dat de COREPER (permanente
vertegenwoordigers van de lidstaten in Brussel) de verschillende
commissies coördineren op een meer systematische manier.
Volgens het Belgische persbureau Belga zeggen diplomatieke bronnen dat
veel lidstaten de voorkeur hebben voor de laatste optie en geen nieuw
orgaan willen opzetten. Maar Gijs de Vries stelt in zijn actieplan dat
de 'permanente vertegenwoordigers' deze extra belasting niet aankunnen.
"Een nieuw, samengevoegd orgaan, is daarom noodzakelijk", meent De
Vries.
Dat sluit ook aan bij zijn voorstel ten tijde dat hij nog in de
Conventie voor een Europese Grondwet zat. Hij wilde de gehele Unie
rechtspersoonlijkheid geven en een einde te maken aan het onderscheid
tussen de pijlers, waarin het Verdrag van Maastricht voorzag. Hij
ambieerde een EU als onafhankelijk internationaal orgaan, dat naar
buiten kan treden als een 'echte staat'.
SitCen gaat letten op dreigingen binnen de EU
Ook moet het Europese 'situation centre' SitCen op de schop. Dit
bureau, dat momenteel alleen crisisgebieden buiten de EU analyseert,
moet volgens De Vries' baas, Javier Solana, gaan kijken naar dreigingen
binnen de Unie. "It's the first step, but very important", aldus
Solana. In het actieplan wordt voorgesteld de taken uit te breiden van
SitCen. Binnen Sitcen werkt Solana met een eigen taakgroep, de Policy
Planning and Early Warning Unit, waarmee hij zich voornamelijk
concentreert op de crisis in de Balkan en het Midden-Oosten. SitCen
staat in nauw contact met de 'situation centres' van de NAVO, de OESO
(Organisatie voor Economische samenwerking en Ontwikkeling) en de
Verenigde Naties. Het SitCen heeft in Kroatië en Bosnië een permanente
waarnemer, de EU Monitoring Mission (EUMM). Afgezien van de nieuwe
focus op dreigingen binnen EU-grenzen, blijft samenwerking met de NAVO
een hoge prioriteit hebben volgens het rapport.
Koers van Gijs de Vries
Het is moeilijk te zeggen of we snel wat gaan merken van De Vries'
inspanningen. Zijn werkdocument, 'Declaration on Combating Terrorism',
richt zich niet zozeer op het direct bestrijden van terrorisme, maar
meer op constitutionele hervormingen en harmonisatie van wetgeving. Het
gaat meer om de vraag hoe zetten we een Europees veiligheidssysteem op
dat überhaupt in staat is tot een strijd tegen het terrorisme. De
aanbevelingen uit De Vries rapport zijn hoopgevend, maar de uitvoering
kost veel tijd en is ingewikkeld.
Wel is het zo dat sinds zijn aantreden vooruitgang is geboekt in het
omzetten van EU-afspraken in nationale wetgeving. Ook zijn er
effectievere methoden bedacht om terreurgeld te bevriezen en hebben
drie landen het initiatief genomen voor het opzetten van een uniebreed
misdaadregister. Dat laatste overigens meer naar aanleiding van de
zaak-Fourniret, waarbij een Franse zedendelinquent handig gebruikt
maakte van de gebrekkige justitiële uitwisseling van gegevens tussen
lidstaten.
Een drastische reorganisatie in het internationale inlichtingenapparaat, of een forse uitbreiding van bevoegdheden van
Europol, heeft De Vries niet voorgesteld. Een Europese FBI ziet hij
niet voor ogen. Toch wordt de slechte samenwerking tussen geheime
diensten steeds weer, na iedere aanslag en ieder onderzoek, als
achilleshiel benoemd in de strijd tegen het terrorisme. Zelfs in het
overwegend milde rapport van de 9/11-Commission werden de
inlichtingendiensten zwaar onder vuur genomen. De Commissie pleit voor
een minister van Inlichtingen. Dat terwijl de Verenigde Staten reeds
een centraal gecoördineerde FBI en CIA hebben en de Europese Unie nog
niets van dit alles heeft. Het is de vraag of De Vries de juiste weg
inslaat nu hij geen Europese FBI of CIA nastreeft.
Gijs de Vries vaart dus een andere koers als die van de VS. De tijd zal
uitwijzen of die koers leidt tot een effectief en adequate Europees
veiligheidssysteem dat aanslagen kan verijdelen en terreurnetwerken de
kop in drukt.
Politiek-digitaal.nl, 27 juli 2004
Terrorismegids voor Britse huishoudens
In augustus krijgen 25 miljoen Britse huishoudens een
'terrorismegids' in de bus. Minister van Binnenlandse Zaken, David
Blunkett, ontkent dat de brochure verspreidt wordt naar aanleiding van
specifieke terreurdreigingen.
Door Steven de Jong
Het boekje 'Preparing for Emergencies -
What You Need to Know' zou een antwoord zijn op de groeiende vraag van
de Britten naar simpele en gemakkelijke informatie over hoe te handelen
bij noodgevallen.
De 22 pagina's tellende gids is sinds gisteren
te downloaden vanaf de website www.preparingforemergencies.gov.uk. In
het voorwoord meldt de tweede minister van Algemene Zaken, Douglas
Alexander, dat het handboekje praktische raad geeft over datgene wat
burgers zeggen nuttig te vinden. "Het grootste deel is gebaseerd op
'gezond verstand', maar het kan levens redden." Minister Blunkett van
Binnenlandse Zaken verklaart dat de regering met de brochure geen paniek
wil zaaien en dat zij wil dat mensen 'alert maar niet gealarmeerd'
zijn.
‘Go in, stay in, tune in’
De hoofdboodschap
van het document is niet anders dan die van het aloude Nederlandse
Postbus 51- spotje: “Sluit deuren en ramen en stem af op uw lokale
radiostation.” Ofwel, zoals de brochure kernachtig omschrijft: "go in,
stay in, tune in."
Terreuraanslagen
Verder geeft
het handboekje praktische informatie over wat te doen als men bekneld
ligt onder brokstukken na een bomexplosie: "Blijf dicht bij muren en
klop op pijpleidingen, zodat hulpdiensten weten waar u zich bevindt."
Een lichtje aandoen of het ontvlammen van een aansteker wordt afgeraden.
Daarnaast
wordt niet voorbij gegaan aan mogelijke chemische, biologische en
nucleaire aanvallen. Het pamflet adviseert in dergelijke situaties te
wachten op de hulpdiensten, welke uitgerust zouden zijn om grote
aantallen mensen snel te ontsmetten. Het boekje raadt mensen af om bij
een dergelijke aanslag het rampterrein te verlaten, omdat zij dan
mogelijk anderen besmetten.
Concrete voorbereidingen
Concrete
maatregelen die burgers ter voorbereiding moeten treffen zijn het
inslaan van flesjes water, kant-en-klaar voedsel en een blikopener. Ook
wordt aangeraden een EHBO-kistje, reserve-batterijen, dekens en extra
kleren voorhanden te hebben.
‘Ga verder met uw alledaagse leven’
Het
handboekje is ontwikkeld door de Britse overheid in samenwerking met de
hulpdiensten, de geheime dienst MI5, de chef van het medische
ambtenarenapparaat, het Rode Kruis en de Emergency Planning Society
(centraal orgaan dat verantwoordelijken aanstuurt in crisissituaties,
red). Minister Douglas Alexander sluit zijn introductie af met: "Leest u
alstublieft het boekje door, bewaar het goed en ga vervolgens verder
met uw alledaagse leven."
Politiek-digitaal.nl, 23 juli 2004
Mild '9/11-report' brengt herverkiezing Bush niet in gevaar
Het gisteren gepresenteerde rapport van de 9/11-Commission is milder
dan verwacht. Hoewel de inlichtingendiensten zwaar onder vuur worden
genomen, krijgt geen enkele persoon binnen de regering-Bush expliciet de
zwarte piet toegespeeld.
Door Steven de Jong
"Een gebrek aan voorstellingsvermogen", wordt als voornaamste reden
aangevoerd. Of het rapport nadelig uitpakt voor Bush'
verkiezingscampagne is te betwijfelen. Hij zal meer last krijgen van
recent verschenen boeken over zijn veiligheidsbeleid. Nu het rapport
geen destructieve werking lijkt te hebben, zijn de pijlen gericht op
het boek van terrorismedeskundige Stephen Flynn: 'America the
Vunerable'.
Commissie op campagne
De 9/11-Commission kwam tot stand onder druk van advocaten van de
nabestaanden van de aanslagen van 11 september 2001. Het team is
samengesteld uit vijf republikeinen en vijf democraten. Voor hun 575
pagina's tellende rapport hebben zij twintig maanden parlementair
onderzoek gedaan en meer dan duizend getuigen gehoord. De leden zijn
direct op campagne gegaan om hun boodschap door het hele land te
verspreiden. Het grootste deel van het rapport is inmiddels in boekvorm
en op internet gepubliceerd, een klein deel blijft geheim.
Inlichtingendiensten onder vuur
Enkele van de conclusies die de commissie in het rapport trekt, lekten
dit weekend al uit. Amerikaanse regeringsfunctionarissen meldden aan
Time en Newsweek dat het rapport vaststelt dat niet Irak, maar Iran
banden onderhield met al-Qaeda. De conclusies en aanbevelingen die
gisteren door commissievoorzitter Thomas Kean, 17.30 uur Nederlandse
tijd, werden gepresenteerd hebben vooral betrekking op de
inlichtingendiensten.
De geheime diensten zouden langs elkaar heen werken en veel fouten
hebben gemaakt. Er moet een cultuuromslag komen en informatie moet meer
gedeeld worden. Door onderlinge rivaliteit zouden de diensten signalen
hebben gemist. Door slechte analyses van de inlichtingendienst CIA en
de federale recherchedienst FBI zijn er "operationele kansen gemist",
zo stelt het rapport.
De commissie stelt een constitutionele hervorming voor.
Inlichtingendiensten moeten onder leiding worden geplaatst van een
nationale inlichtingendirecteur die deel uitmaakt van het kabinet.
Tevens moet er een coördinerend centrum voor terrorisme worden
opgericht.
'Iedereen is mede-verantwoordelijk'
Opvallend is dat de commissie niet direct zondebokken aanwijst. Kean:
"Onze fouten zijn gemaakt gedurende vele jaren en regeringen. De
verantwoordelijkheid voor deze fouten ligt niet bij één persoon of één
instantie, maar personen en instanties gaan niet vrijuit. Iedereen met
een hoge functie binnen de regering is mede-verantwoordelijk".
Opmerkelijk is dat de commissie erg hun best heeft gedaan om de schuld
zoveel mogelijk te verdelen onder twee presidenten. Ook Bill Clinton
krijgt er van langs. Hij had kunnen weten wat al-Qaeda van plan was en
zou diverse kansen hebben gemist om Osama Bin Laden te pakken of te
doden. Onwaarschijnlijk is dat er op grond van dit overwegend milde
rapport koppen gaan rollen.
'Gebrek aan voorstellingsvermogen'
De commissie meent dat de aanslag heeft kunnen plaatsvinden door een
gebrek aan voorstellingsvermogen. "Op die dag in september waren we
niet voorbereid. We zagen de omvang van de dreiging niet, hoewel de
aanslag er al lang aan zat te komen. Zoals we in ons rapport aangaven
was dit een gebrek aan beleid, bestuur, competentie en bovenal
voorstellingsvermogen". Over de bestrijding van terrorisme is
vice-voorzitter van de Commissie, Lee Hamilton, niet optimistisch: "Er
is geen wondermiddel of genadeklap waarmee je het islamitisch
terrorisme uitschakelt". Hamilton meent dat een aanval als die van 11
september de Amerikanen "best nog eens kan overkomen".
Politieke consequenties
Of juist dit rapport de uitkomst van de presidentsverkiezingen veel
gaat beïnvloeden is te betwijfelen. Het rapport is immers milder dan
verwacht. Dat de aanslagen niet voorkomen zijn, wordt niemand, ook
president Bush niet, expliciet aangerekend. De teneur van het rapport
is eerder opbouwend, dan afbrekend. Tegenover CNN verklaarde de
president: "Het rapport bevat zeer constructieve aanbevelingen. Ik zie
er naar uit om, samen met de verantwoordelijken binnen mijn regering,
vooruitgang te boeken in de strijd tegen het terrorisme op grond van
dit rapport".
Bush lijkt meer te vrezen te hebben van de uitwerking van recent
verschenen boeken over zijn veiligheidsbeleid. Ex-veiligheidsadviseur
Richard Clarke stelt, anders dan het rapport doet, in zijn boek
'Against all Enemies' dat Bush de dreiging van al-Qaeda wel degelijk
heeft onderschat en de aanslagen had kunnen voorkomen.
Onderzoeksjournalist Bob Woodward heeft het in zijn boek 'Plan of
Attack' gemunt op Bush' "geobsedeerdheid tegenover Saddam Hussein" en
zijn "valse argumenten" om Irak binnen te vallen.
De timing van het deze week uitgegeven boek van terrorismedeskundige
Stephen Flynn, 'America the Vunerable: How Our Government is Failing to
Protect Us from Terrorism', komt helemaal ongelukkig uit. Juist nu het
rapport zo mild is gebleken, richten de media hun peilen massaal op
Flynn's boek dat allesbehalve zachtaardig is. Flynn neemt hardhandig
het nationale veiligheidsbeleid, Bush' speerpunt in de
verkiezingscampagne, onder handen.
Volgens Flynn heeft de Amerikaanse
regering tijd en geld verspild door te vechten tegen de verkeerde
vijand en is Amerika juist onveiliger geworden door toedoen van Bush'
verkeerde keuzes. "Veruit het meeste geld in de strijd tegen het
terrorisme is gaan zitten in de buitenlandse oorlog. Ondertussen werd
de beveiliging van het buitenland, van Amerikaanse grenzen, lucht- en
zeehavens verwaarloost." Onze regering beschermt ons niet tegen
terrorisme, is de boodschap van Flynn.
